Polecane publikacje

Wirtualne wystawy

Statystyki

Wystawy

Jerzy Wygoda ur. 24.08.1936 roku w Warszawie – artysta, fotografik; absolwent Politechniki Warszawskiej. W 1980 r. zdobył uprawnienia instruktora fotografii kategorii I nadane przez Ministra Kultury i Sztuki. Rok później, po zdaniu egzaminu dyplomowego, tytuł mistrza w zawodzie fotograf. W roku 1988 ukończył Fakultatywne Studium Pedagogiczne przy Politechnice Rzeszowskiej, zaś pięć lat później (1993 r.) studia w Wyższym Studium Fotografii w Warszawie.

 

Artysta fotografuje od 14 roku życia; od 1962 r. tak pracą, jak i miejscem zamieszkania związany jest z Rzeszowem. Zadebiutował w 1977 roku na „Konfrontacjach Fotograficznych” w Lublinie. Uczestniczył w wielu wystawach, salonach i konkursach fotograficznych w kraju, jak również poza jego granicami. Jest laureatem wielu nagród i wyróżnień, m.in. otrzymał srebrny i brązowy medal Polskiej Federacji Stowarzyszeń Fotograficznych „za twórczość artystyczną w fotografii”, odznaczony Złotym Medalem “Zasłużony dla Fotografii Polskiej”, Medalem 150-lecia Fotografii oraz odznaką honorową “Zasłużony dla Kultury Polskiej”.

 

Jerzy Wygoda od początku swej twórczości stara się być artystą, którego nie można wcisnąć w ramy jakichkolwiek kategorii, w związku z czym fotografuje niemalże wszystko (m. in. stary Rzeszów, wieżowce nowojorskiego Manhattanu, wieś polską, życie polonii amerykańskiej, mecze rugby, świat roślin, krajobrazy, kirkuty, cmentarze wojenne I wojny światowej, etc.) i gdzie tylko jest to możliwe (tak w kraju jak i za granicą).  Jest mistrzem dawnych technik fotograficznych, jednakże nie stroni od nowinek technicznych w fotografii. Autor nie wytworzył sobie jedynego i wyłącznie indywidualnego sposobu utrwalania obrazu świata, jakkolwiek przeszedł różne etapy rozwoju w fotografii artystycznej, od dokumentacyjnej fotografii realistycznej, poprzez fotografię kreacyjną, fotoreportaż aż po fotografię krajoznawczą. Warto podkreślić, iż innym obszarem zainteresowań fotografika jest diaporama. Artysta w swej fotografii unika zła, brzydoty i wszelkich negatywnych przejawów rzeczywistości. Jego dzieła zawierają w sobie przesłanie optymistyczne.

 

Jednym z przedsięwzięć Jerzego Wygody jest fotograficzno-artystyczne opracowanie Zachodnio-Galicyjskich wojennych nekropolii z okresu I wojny światowej (1914-1918). Na tamtejszych cmentarzach spoczywa około 61 tys. osób z czego 14 tys. to Polacy, wcieleni (w zależności od miejsca zamieszkania) w szeregi armii zaborcy: pruskiego, rosyjskiego lub też austriackiego. Wydaje się, że przesłanie artystyczne zawarte w tych fotografiach nie ma na celu wywołania u odbiorcy emocji negatywnych, wręcz przeciwnie. Autor upamiętniając miejsca pochówku żołnierzy-Polaków, nie tylko oddaje zmarłym należny szacunek, lecz również uświadamia społeczeństwu, a w szczególności społecznościom lokalnym o tym, iż na tychże nekropoliach pochowani są ich rodacy, o czym niejednokrotnie - co przykre – zapominamy, traktując je jako cmentarze obce: „ruskie”, „niemieckie”, „austriackie”. Fotografie dokumentują większość nekropolii położonych na terenie jedenastu okręgów cmentarnych:

I.

 

II.

 

III.

 

IV.

 

V.

 

VI.

 

VII.

 

VIII.

 

IX.

 

X.

 

XI.

Okręg Cmentarny - Żmigród

Okręg Cmentarny - Jasło

Okręg Cmentarny - Gorlice

Okręg Cmentarny - Łużna

Okręg Cmentarny - Pilzno

Okręg Cmentarny - Tarnów

Okręg Cmentarny - Dąbrowa Tarnowska

Okręg Cmentarny - Brzesko

Okręg Cmentarny - Bochnia

Okręg Cmentarny - Limanowa

Okręg Cmentarny - Kraków

Kolejnym projektem fotografika jest cykl prac, których tematyka dotyczy sięgającej XVIII wieku (wg niektórych źródeł wieku XVII) tradycji wielkanocnych straży grobowych tzw. turków. Wykonane przez Jerzego Wygodę fotografie obrazują,  jak zwyczaj ten przetrwał i kultywowany jest do dnia dzisiejszego  w niektórych parafiach powiatu przeworskiego (obecnie w 15 parafiach tego powiatu istnieje 16 oddziałów straży grobowej). Równocześnie fotografie stanowią próbę udokumentowania tej ciekawej i w pewien sposób unikatowej w skali kraju obrzędowości. Warto bowiem podkreślić, iż tym co odróżnia turków z Przeworskiego od tego typu parawojskowych oddziałów mężczyzn z innych rejonów Polski, to pokazy tzw. musztry paradnej (marsz, defilada, formowanie szyku, zwroty w miejscu i w marszu, prezentacja broni, układy figur) z udziałem orkiestry dętej.

 

Wielkanoc z turkami

 

Dokumentacja fotograficzna zaprezentowana w ramach niniejszej wirtualnej wystawy, to zarówno prace w tonacji czarno-białej, sepii, jak również zdjęcia barwne.

 

Bibliografia:

  1. Broch R., Hauptmann H., Zachodniogalicyjskie groby bohaterów z lat wojny światowej 1914-1915, Tarnów 1993.
  2. Frodyma R., Galicyjskie cmentarze wojenne: przewodnik T. 1. Beskid Niski i Pogórze, Warszawa-Pruszków 1995.
  3. Frodyma R., Galicyjskie cmentarze wojenne: przewodnik T. 2. Okolice Tarnowa, Pruszków 1997.
  4. Frodyma, R., Galicyjskie cmentarze wojenne: przewodnik T. 3. Brzesko – Bochnia – Limanowa, Pruszków 1998.
  5. Wygoda J., Jerzy Wygoda : Mówię... Wołam do was !!! : retrospektywna wystawa fotografii w 72. rocznicę urodzin / teksty napisali: Marek Burdzy [et al.], Rzeszów 2008.
  6. Wygoda J., Ignas K., Wielkanoc z Turkami: wystawa fotografii, Gryfice-Przeworsk 2012.
  7. Jerzy Wygoda – Fotografia „Zgasły nasze imiona… ale jaśnieją nasze czyny” Cmentarze Wojenne IV 1914-1918 [broszura informacyjna]
  8. Jerzy Wygoda – Wystawa fotografii Cmentarze Wojenne 1914-1918 w 95 rocznice wybuchu I wojny światowej „Zatrzymajcie się tu na chwilę” [broszura informacyjna]

Internet:

  1. Fotoklub Rzeczypospolitej Polskiej
  2. Fotografia (pozytyw-art.pl)
  3. Rzeszowskie Stowarzyszenie Fotograficzne
  4. Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie
  5. Niezależny Internetowy Serwis Lipinek (elipinki.pl)

Opracowanie tekstu wprowadzającego: Agata Rak
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie

Dzięki współpracy z Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku publikowane są na platformie Podkarpackiej Biblioteki Cyfrowej książki, czasopisma, których tematyka skupia się wokół szeroko rozumianej historii Podkarpacia. Nowa kolekcja PBC to swoiste perły napisane przez miłośników ziem przedmurza Karpat. A trzeba nam wiedzieć, że ziemie od Pogórza Przemyskiego i wyżej od Południowego Roztocza po ostępy Bieszczadów, to jedna z najbardziej bolesnych w Polsce, ale i pięknych historii jej mieszkańców. Dlatego uchwałą Ministerstwa Kultury i Sztuki 24 stycznia 1958 roku powołano do życia muzeum skansenowskie w Sanoku. Nim jednak muzeum ruszyło musiało jeszcze pokonać szereg problemów natury prawnej i technicznej. Celem powstania było właśnie ratowanie dziedzictwa kulturowego czterech grup etnicznych zamieszkujących przedmurze Karpat, jej zewnętrznej zachodniej części: Dolinian, Pogórzan (wespół z podgrupą ludności dziewięciu wsi ruskich zwanej Zamieszańcami), Łemków i Bojków. Na czele tej ważnej inicjatywy stali m. in.: Jerzy Tur, ówczesny konserwator województwa, pomysłodawca muzeum, Andrzej Rybicki, więzień NKWD, pierwszy dyrektor Muzeum Budownictwa Ludowego, Ksawery Piwocki i Ignacy Tłoczek, profesorowi, pierwsi współfinansujący nowo powstające muzeum, profesor Roman Reinffus - najwybitniejszy polski etnograf minionego stulecia, dalej Gerard Ciołek, Michał Czajnik, Adam Fastnacht, Franciszek Kotula od początku będący w Radzie Naukowej muzeum i wielu wspaniałych ludzi, dzięki którym powstał jeden z największych skansenów w Europie. Założyciele to miłośnicy przedwojennego ludowego Podkarpacia. Ich prace niosą ogrom wiedzy o historii, obyczajach, tradycji tego regionu, wzbogacają także kolekcję PBC. Kultura pogranicza polsko-ruskiego została ocalona w znacznym stopniu, zarówno słowem jak i czynem. Muzeum Budownictwa Ludowego, Park Etnograficzny dzięki zebranym z całego regionu zagrodom, chałupom, chyżom, kładkom, kapliczkom, czterem dużym obiektom sakralnym (w tym Cerkiew p.w. św. Onufrego Pustelnika z 1750 roku, będąca pierwszy obiektem przeniesionym do skansenu) pokazuje w widocznym stopniu dziedzictwo kulturowe. Zaś dziesiątki publikacji, pomieszczone także w dwóch wydawanych przez MBL czasopismach ratuje słowem. „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku” i „Acta Scansenologica” bo o nich mowa, są nieocenioną skarbnicą wiedzy z antropologii kulturowej, etnografii i etnologii, kulturoznawstwa, konserwatorstwa, historii a nawet inżynierii budowlanej. Właśnie te dwa czasopisma znajdują się w kolekcji Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku przygotowanej przez Podkarpacką Bibliotekę Cyfrową. Dla ścisłości „Materiały Budownictwa Ludowego w Sanoku”, pierwotnie pod tytułem „Biuletyn Informacyjny Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku” ukazują się od 1964 roku, z kolei pierwszy tom „Act Scansenologica” został opublikowany w 1980 roku, roku jubileuszowym podsumowującymi 50-lecie pracy profesora Romana Reinfussa. Oprócz czasopism prezentowane są liczne publikacje etnografów m. in. Henryka Olszańskiego i Jerzego Czajkowskiego. Ich prace publikowane w Podkarpackiej Bibliotece Cyfrowej podejmują m. in. tematykę wytworu rąk ludzkich omawianych grup, więc układ wsi Pogórzan, Dolinian, Łemków, rozplanowanie i projekty zagród i gospodarstw, projekty poszczególnych domostw, budynków inwentarskich, nadto zdobnictwo, rzemiosło etc.

 

Mimo, iż grupy etnograficzne sąsiadowały ze sobą, ich kultura różniła się znacznie od siebie. Bojkowie, Łemkowie głównie zajmowali się hodowlą, zaś Dolinianie, Pogórzanie pracowali na roli. Bojki, najstarszy szczep Podkarpacia, był bardzo nielubiany przez Łemków, którzy z kolei silnie się asymilowali. Spośród grup polsko-ruskich to Bojki najrzadziej wyjeżdżali za granicę za przysłowiowym chlebem. Różnic było wiele na każdej płaszczyźnie życia, dlatego zostały wyodrębnione poszczególne grupy etnograficzne. Nie sposób w kilku słowach opowiedzieć, czy scharakteryzować w zarysie całości dziedzictwa kulturowego tej zachodniej, zewnętrznej części Karpat i jej mieszkańców, warto zatem przeglądnąć bogactwo kolekcji umieszczonej w Podkarpackiej Bibliotece Cyfrowej. Każdy czytelnik będzie mógł wzbogacić swoją wiedzę; oferta skierowana do wszystkich, dla tych szczególnie, którym na sercu leży zrozumienie istoty tożsamości Podkarpacia. Pamiętajmy że jedną uchwałą przekreślono życie setek tysięcy ludzi, dla których 8 maja 1945 roku nie był końcem wielkiej wojny. Czy zdajemy sobie sprawę, że w latach trzydziestych minionego stulecia najliczniejszych Łemków było ok. 150 tysięcy w blisko 300 wsiach! Region Podkarpacia to jedyny taki w Polsce, gdzie pośród zarastających pól, łąk, w cieniu połonin gaśnie świadectwo wsi tych mieszkańców. Pozostają samotne krzyże, cmentarze, kapliczki, cerkwiska i cerkwie po ponad setce nieistniejących już wsi, nie ma już Lipowca, Jasiela, Rosolina, Łupkowa, Rabe, Krywe, Sianek i wielu przeze mnie nie wspomnianych, te przytoczone niech będą zachętą do odwiedzenia kolekcji i dowiedzenia się ich historii, ciekawostek i zobaczenia pozostałości po nich do dnia dzisiejszego. Obecnie Podkarpacie w 36,9 % zajmują tereny leśne, z jednej strony dobrze, odżywa flora i fauna jak nigdy dotąd, z drugiej strony to świadectwo zanikania śladów jej dawnych mieszkańców, którzy przysposabiali sobie tę trudną ziemię do życia.

 

Wspomniane dziedzictwo kulturowe można zobaczyć w sanockim Parku Etnograficznym, przeczytać o nim w kolekcji Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku Podkarpackiej Biblioteki Cyfrowej.

 

Czasopisma:

Biuletyn Informacyjny Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku

 

Więcej...

Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku

(tytuł jest kontynuacją Biuletynu Informacyjnego...)


Więcej...

Acta Scansenologica


Więcej...

Książki:

Budownictwo ludowe
w Karpatach w XVI-XIX w. : źródła, komentarze

 

Czajkowski Jerzy
(1931- )


Więcej...

Tradycyjne olejarstwo w Polsce

 

Olszański Henryk (1939-2005)

Więcej...

Łemkowie w historii
i kulturze Karpat. Cz.1

 

Czajkowski Jerzy (red.)
(1931- )


Więcej...

Łemkowie w historii
i kulturze Karpat. Cz.2

 

Czajkowski Jerzy (red.)
(1931- )


Więcej...

Studia nad Łemkowszczyzną

 


Czajkowski Jerzy
(1931- )


Więcej...

Zamieszańcy : studium etnograficzne

 

Olszański Henryk (1939-2005)

Więcej...

Chłopskie wiatraki Pogórza

 

Olszański Henryk (1939-2005)

Więcej...

Budownictwo ludowe Podkarpacia

 

Czajkowski Jerzy
(1931- )

Więcej...

 

Bibliografia:

  1. J. Falkowski, Etnografia górali środkowych i wschodnich Karpat Polskich, Warszawa 1938.
  2. J. Falkowski, B. Pasznycki, Na pograniczu łemkowsko-bojkowskim, Lwów 1935.
  3. J. Ginalski, Galicyjski rynek. Budowa sektora miejskiego w Parku Etnograficznym w Sanoku, "Acta Scansenologica" 2010, t. 10, s. 29-56.
  4. S. Kłos, Krajobraz nieistniejących wsi, Rzeszów 2010.
  5. H. Olszański, Zamieszańcy. Studium etnograficzne, Sanok 2007.
  6. F. A. Ossendowski, Karpaty i Podkarpacie, Poznań [1939].
  7. A. Rybicki, Początki istnienia Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, "Biuletyn Informacyjny Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku" 1964, nr 1, s. 4-7
  8. O łemkowszczyźnie, Walery Goetel (red.), Kraków 1935.

Internet:

  1. [Historia Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku] >link
  2. Zielone Podkarpacie >link

Opracowanie tekstu wprowadzającego: Tomasz Majdosz

Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie

· F. A. Ossendowski, Karpaty i Podkarpacie, Poznań [1939].

Normal 0 21 false false false PL X-NONE X-NONE

Łukasz Kleska (1984- ) - absolwent Międzywydziałowego Instytutu Filozofii Uniwersytetu Rzeszowskiego. Już w trakcie studiów zajmował się opracowaniem technicznym pisma studenckiego Forum Filozoficzne, jak również publikował w nim artykuły.

 

Wydawca publikuje książki o tematyce historycznej, regionalnej, literackiej, filozoficznej, religioznawczej i społecznej. Działa na terenie Głogowa Małopolskiego i Podkarpacia. Dotychczas ukazało się siedem publikacji, wydanych w latach 2010-2011, w większości tematycznie związanych z miastem (z wyjątkiem książki Oblicza Josepha Ratzingera Łukasza Kleski (2011). Ukazały się książki autorstwa Jana Krawca: Społeczność żydowska w Głogowie Małopolskim (2010) ; pod red. J. Krawca Głogów Małopolski wczoraj i dziś (2011) ; Kapłani głogowscy (2011) ; Głogów Małopolski w datach i dokumentach (2011) ; Anny Kotuli-Sowy i Łukasza Kleski Cmentarz Rzymskokatolicki w Głogowie Małopolskim „Na Piasku” (2010) ; pod red. Jana Krawca i Łukasza Kleski: Zarys historii gminy Głogów Małopolski: praca zbiorowa. Cz. 1, Historia, instytucje, firmy, spółdzielnie (2011).

 

Publikacje te stanowią doskonałą promocję miasta i gminy Głogów Małopolski oraz Podkarpacia.


Książki wydawane są w niewielkich nakładach, np. 300 egz. (Społeczność żydowska w Głogowie Małopolskim), 100 egz. (Głogów Małopolski wczoraj i dziś), 20 + dodruk 100 egz. (Cmentarz Rzymskokatolicki w Głogowie Małopolskim „Na Piasku”).

 

Wydania powstają przy wsparciu finansowym różnorodnych instytucji i firm działających na terenie Głogowa Małopolskiego (Urzędu Miejskiego, Gminnego Domu Kultury i Biblioteki, Banku Spółdzielczego, Nadleśnictwa, Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”, Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowo-Usługowego „AmTech” i in.).

 

Łukasz Kleska zajmuje się również redakcją techniczną, składem i łamaniem wydawanych publikacji, czasem również projektem okładek.

 

W zbiorach PBC:

 

Kotula-Sowa, A., Kleska, Ł., Cmentarz Rzymskokatolicki w Głogowie Małopolskim "Na Piasku" Rusznica A., Kieca M., Kleska Ł., Eutanazja i samobójstwo : filozoficzno-prawne refleksje nad śmiercią z wyboru
    
Krawiec, J., Głogów Małopolski w datach i dokumentach Kieca, M., Kleska, Ł., Jezus w teologii wyzwolenia
       
Krawiec, J., Kapłani Głogowscy Nasz Głogów Małopolski
    
Kleska, Ł., Oblicza Josepha Ratzingera : zarys dyskusji wokół przemian w teologii strażnika wiary na przełomie XX i XXI wieku Krawiec, J., Ochotnicza Straż Pożarna w Głogowie Małopolskim
 
Rusznica A., Kieca M., Kleska Ł., Refleksje filozoficzne Błażeja Pascala Kieca, M., Kleska, Ł., Socjalizm utopijny Henri'ego Saint-Simona, Roberta Owena i Charlesa Fouriera
 

Krawiec, J., Społeczność żydowska w Głogowie Małopolskim
Kleska, Ł., Watykan a sprawa polska
   
Górska, L., Więch, A. S., Zapomniana olimpijka : Julia Wojciechowska-Senftleben (1915-1986)  

 

Bibliografia:

 

Inf. z bloga wydawcy: http://wydawcalukaszkleska.blogspot.com/
Inf. z pisma Forum Filozoficzne: http://www.univ.rzeszow.pl/filozofia/ff/ff_nr3.pdf

 

Kleska, Ł., Ruch wydawniczy w Głogowie Małopolskim [W:] Zarys historii gminy Głogów Małopolski: praca zbiorowa. Cz. 1, Historia, instytucje, firmy, spółdzielnie, pod red. Jana Krawca i Łukasza Kleski, Głogów Małopolski 2011

 

Opracowanie tekstu wprowadzającego: Alina Janiga

Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie

Maria Konopnicka

Maria Stanisława Konopnicka z domu Wasiłowska - poetka, nowelistka, pisarka dla dzieci, krytyk, publicystka, tłumaczka. Tworzyła również pod kryptonimami i pseudonimami: M.K., K., Marko, Ko-Mar, Jan Sawa, Jan Waręż. Urodziła się 23 maja 1842 roku w Suwałkach, była córką Józefa Wasiłowskiego (prawnika) i Scholastyki z Turskich. Dzieciństwo i młodość spędziła w Kaliszu.
W 1854 roku zmarła matka poetki, osieroconymi dziećmi zajął się ojciec. Maria Konopnicka początkowo kształciła się w domu pod kierunkiem ojca, następnie w latach 1855-1856 uczyła się na pensji sakramentek w Warszawie, gdzie poznała Elizę Pawłowską (Orzeszkową). Po latach znajomość ta została odnowiona i przerodziła się w przyjaźń. W 1862 roku Maria poślubiła Jana Jarosława Konopnickiego i zamieszkała w majątku Bronów pod Łęczycą. W obawie przed aresztowaniem Jarosława, Konopniccy w roku 1863 udali się na emigrację do Drezna. W drugiej połowie 1864 roku wrócili do kraju. Po sprzedaniu zrujnowanego majątku zamieszkali w dzierżawionym folwarku w Gusinie. Wychowując sześcioro dzieci, pisarka nie rezygnowała jednak z intensywnego samokształcenia. W 1876 roku „Tygodnik Powszechny” i „Bluszcz” opublikowały wiersze poetki podpisane jej nazwiskiem. Jeden z wierszy (Przygrywka z cyklu W górach) zyskał przychylną recenzje Henryka Sienkiewicza. W następnym roku Konopnicka wraz z sześciorgiem dzieci przeprowadziła się do Warszawy, gdzie rozwinęła szeroką działalność literacką i społeczną. Wydane w roku 1881 Z przeszłości. Fragmenty dramatyczne wywołały ostrą krytykę prasy konserwatywnej. Pod wpływem pozytywizmu powstały pierwsze zbiory PoezjiObrazków. W trosce o utrzymanie i wykształcenie dzieci poetka zajmowała się udzielaniem dodatkowych lekcji, tłumaczyła również teksty m.in.: Heinricha Heinego, Paula Heyse, Edmondo De Amicis. Dobrze znała języki: niemiecki, francuski, rosyjski, wkrótce opanowała również czeski, angielski i włoski. W 1883 roku wyjechała do Włoch, owocem czego były wydane w „Tygodniku Powszechnym” reportaże pt. Wrażenia z podróży. Podczas pobytu w Czechach poznała Jaroslava Vrchlickiego, z którym utrzymywała literacką korespondencję. W latach 1884-1886 była kierownikiem literackim „Świtu”. W 1890 na stałe opuściła Warszawę, wyjeżdżała za granicę przebywając odtąd w Austrii, w Niemczech, w Szwajcarii, Włoszech, krajach bałkańskich, we Francji. Utrzymywała kontakt z krajem, współpracując z wydawnictwami, prasą i organizacjami społecznymi trzech zaborców, m.in. towarzystwami ludowym, komitetami pomocy dla wywłaszczonej ludności Górnego Śląska i Wielkopolski, Macierzą Szkolną a także z zrzeszeniami polskimi na obczyźnie. Była współautorką protestu przeciw represjom wobec dzieci polskich we Wrześni (1901-1902), ustawom wywłaszczeniowym (jej wiersz Rota, ogłoszony w 1908 roku, zdobył ogromną popularność) oraz prześladowaniom unitów. W 1902 roku w Krakowie i Lwowie odbyły się obchody 25-lecia pracy literackiej Marii Konopnickiej; z tej właśnie okazji w 1903 roku poetka otrzymała w darze od narodu dworek w Żarnowcu pod Krosnem. W okresie 1905-1907 przebywając w Warszawie pisarka organizowała pomoc dla więźniów politycznych i biednych rodzin robotniczych. W 1907 przewodniczyła ogólnopolskiemu zjazdowi kobiet z okazji jubileuszu Elizy Orzeszkowej w Warszawie. Była honorową członkinią m.in. Związku Polek w Ameryce. Zmarła 8 października 1910.

 

Twórczość Marii Konopnickiej


W dorobku pisarskim Konopnickiej największe znaczenie miała twórczość poetycka. Pierwsze utwory jakie powstały to: Z przeszłości-Fragmenty dramatyczne (1881), trzy serie Poezji (1881, 1883, 1887) i początkowe fragmenty poematu Imagina (1886). W tym okresie poetka napisała także liczne utwory poruszające problemy społeczne (Najkrwawsze pole, Noce letnie, Myśl, Nie, to nie była grecka kolumnada, Czy marzą?, Czy warto?) oraz patriotyczne (Sclavussaltans, Contra spemspero, Toast, O  wy, co cierpieć umiecie w pokorze). Wyrazem jej indywidualności poetyckiej stały się tzw. pieśni ludowe, które znalazły się w 2 i 3 serii Poezji (Wieczorne pieśni, Z łąk i pól, Łzy i pieśni, Po rosie, Z  chaty, Z pola i lasu) oraz w cyklach następnych zbiorków (Z tamtego świata, Ku chacie, Pieśni tęsknoty). Jednym z ważniejszych utworów pierwszego okresu twórczości poetyckiej pisarki był (zapoczątkowany w 1886 roku, a wydany w 1913) poemat Imagina, który nawiązuje do tradycji romantycznego poematu dygresyjnego.

Drugi etap twórczości Konopnickiej, przypadający na liczne wyjazdy za granicę, poszerzył warsztat pisarski poetki, ale poezja nadal odgrywała ważną rolę (Linie i dźwięki, Damnata, Italia, Drobiazgi z podróżnej teki, Śpiewnik historyczny, Ludziom i chwilom, Nowe pieśni, Głosy ciszy, Przez głębinę). Do swych utworów, oprócz tematów znanych z wcześniejszych zbiorków, pisarka wprowadziła nową tematykę i nowe środki artystyczne: motywy antyczne (Hellenica-Poezja IV), biblijne ( cykl Z mojej biblii, Linie i dźwięki), włoskie (Italia), balladowe (cykl Kartki prowansalskie), parabolę ewangeliczną (Który ma zloty klucz w cyklu Z mojej biblii-Poezje IV).

Uznaniem cieszył się również Śpiewnik historyczny. Większa część utworów była protestem przeciw zaborcom (Do granicy, Na Piastowym Śląsku, O Wrześni, Z poematu „Unici”, Rota). Patos patriotyczny wystąpił silnie w twórczości Konopnickiej w okresie rewolucji w latach 1905-1907, zaś  klęska rewolucji miała odbicie w wierszach Oj, nasiali kąkolu, Pocałunek Roberta Emmeta oraz w utworze dramatycznym Prometeusz i Syzyf. Z doświadczeń rewolucji i z wiary w sens walki wyzwoleńczej zrodził się natomiast obraz manifestacji robotniczej Pan Balcer w Brazylii.

Debiut prozatorski Konopnickiej stanowiły pisane w latach 1882-1886, a wydane w roku 1888 Cztery nowele (Michał Duniak, Ultimus, Wojciech Zapała, Pod prawem). Następne zbiory nowel pokazały pełną skalę możliwości twórczych pisarki (Moi znajomi, Na drodze, Nowele, Ludzie i rzeczy, Na normandzkim brzegu). Kolejne utwory przyniosły różnorodność formy i tematyki jaką posługiwała się autorka (Obrazki więzienne, Z cmentarzy, Anusia, Józefowa, Banasiowa, Nasza szkapa, Mendel Gdański, Z włamaniem, Miłosierdzie gminy).

Twórczość dla dzieci miała ogromne znaczenie w dorobku artystycznym poetki, eliminowała one natrętny dydaktyzm, rozbudzała wrażliwość estetyczną odbiorcy, łączyła autentyzm i fantastykę, tonację żartu i powagi. Utwory dla dzieci, autorstwa Marii Konopnickiej, były swoistego rodzaju rewelacjami w tej dziedzinie pisarstwa w tamtych czasach. Najbardziej znane to: w obrazkach prozą (Jak się dzieci w Bronowie bawiły), w zbiorkach poezji i pieśni (Moja książeczka, Wesołe chwile małych czytelników, Śpiewnik dla dzieci z muzyką Zygmunta Noskowskiego, Szczęśliwy światek), w utworach wiążących prozę z poezją (Czytanie dla Tadzia i Zosi), w poetyckich opowieściach przygód (O Janku Wędrowniczku, Na jagody), w legendarnych przypowieściach (Jak to z lnem było) i heroikomicznych parodiach (Szkolne przygody Pimpusia Sadełko, baśń: O krasnoludkach i o sierotce Marysi).

Konopnicka zajmowała się także krytyką literacką, lubując się w recenzjach tekstów współczesnych autorów polskich i zagranicznych. Początkowo pisała na łamach „Kłosów”, „Świtu”, „Gazety Polskiej”, „Kuriera Warszawskiego”, „Biblioteki Warszawskiej”, a następnie w wielu innych pismach. Wśród prac krytycznych skupiała się głównie wokół twórczości i osobowości: Adama Mickiewicza (Portret piórem, O Mickiewiczowskiej „Odzie do młodości”, O I i II cz. Mickiewiczowskich Dziadów słów kilka, Mickiewicz, jego życie i duch), Juliusza Słowackiego (O Beniowskim), kilka prac poświęciła również swoim romantycznym poprzednikom (O Bohdanie Zalewskim, Teofil Lenartowicz, O Adamie Asnyku słów kilka).

Maria Konopnicka była pisarką wszechstronną. Stworzyła liryki, poematy, dramaty, nowele, uprawiała publicystykę jak i krytykę literacką. Jej utwory są wyrazem protestu przeciwko niesprawiedliwości społecznej oraz tyranii, wypełnione patriotyzmem, liryzmem i sentymentalizmem, przepełnia je miłość i szacunek do poezji ludowej. Miarą wartości spuścizny literackiej pisarki są przekłady jej utworów na 25 języków świata. Najczęściej tłumaczone bywają: Dym, Mendel Gdański, Banasiowa, Nasza szkapa, O krasnoludkach i o sierotce Marysi.

 

Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu


Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu mieści się w dworku ofiarowanym przez społeczeństwo polskie poetce z okazji 25-lecia pracy literackiej. W latach 1985-1991 wybudowano dodatkowo, na fundamentach dawnego spichlerza dworskiego, budynek „Lamusa”, w którym znajdują się obecnie ekspozycje, biblioteka, administracja muzeum, a także pracownie i magazyny zbiorów.

 

Historia dworku
Historia samego budynku rozpoczęła się w XVIII w. kiedy to wzniesiono go w miejscu starszej, rozebranej lub też spalonej, budowli dworskiej. Budynek w 1811 r. został nabyty przez Jana Chrzciciela Rogoyskiego, zaś później odziedziczony w spadku przez jego wnuczkę – Lubinę. Kolejną właścicielką dworku była córka Lubiny – Henryka Mierówna. Kłopoty finansowe kobiet sprawiły, iż  dworek został przez nie sprzedany rodzinie Biechońskich. Nowi właściciele niezwłocznie przystąpili do remontu budynku. Ok 1880 r. rozbudowali go o murowana przybudówkę z piętrem, gdzie mieściły się pokoje gościnne. Jadwiga i Stanisław Biechońscy zatroszczyli się również o park, a także  znajdujący się niedaleko budynek gospodarczy. Dworek za sprawą włodarzy stał się miejscem spotkań ówczesnej elity intelektualnej w osobach m. in Adama Asnyka oraz Ignacego Maciejowskiego [Maciejewskiego] pseud. Sewer.

 

Dar narodu dla poetki
Maria Konopnicka często podróżując po Europie marzyła o własnym domu. Tęsknotę za „choćby jednym własnym drzewem” wyrażała m. in. listach pisanych z Włoch do swej przyjaciółki pisarki Elizy Orzeszkowej. Nie dziwi więc fakt, iż to właśnie Orzeszkowa okazała się główną postulatorką uhonorowania 25-letniej pracy pisarskiej poetki poprzez ofiarowanie jej upragnionego domu. Warto nadmienić, iż w ówczesnych czasach tzw. dar narodowy był najwyższym wyróżnieniem dla pisarza (w historii Polski prócz Marii Konopnickiej takim wyróżnieniem odznaczono jedynie Henryka Sienkiewicza). Komitety jubileuszowe, które z tej okazji powołano w Krakowie, Lwowie, Poznaniu i Warszawie, niezwłocznie przystąpiły do poszukiwań odpowiedniego miejsca, jak również gromadzeniem społecznych datków na ten szczytny cel. W ostateczności, spośród 36. sugerowanych miejscowości, na dar dla poetki wybrano dworek z Żarnowcu (wybór nie był przypadkowy – w związku z sankcjami ze strony władz zaboru pruskiego i rosyjskiego w stosunku do Konopnickiej szukano właściwego obiektu w Galicji, gdzie panowały łagodniejsze restrykcje), który w raz z parkiem zakupiono od Jadwigi z Czeczelów Biechońskiej. Maria Konopnicka przybyła do Żarnowca 8 września 1903 r. w towarzystwie przyjaciółki malarki Marii Dulębianki. Poetka spędzała we dworku jedynie miesiące wiosenno-letnie ze względu na fakt, iż z Żarnowca trudno było się dostać do Krakowa czy Lwowa (szczególnie w okresie zimowym) dokąd od czasu do czasu wyjeżdżała. Konopnicka będąc na miejscu nie tylko tworzyła, lecz również udzielała się społecznie, a także utrzymywała kontakty w wybitnymi pisarzami i osobami ówczesnego życia publicznego. Z biegiem czasu coraz częściej dawały jednak o sobie znać problemy zdrowotne pisarki zmuszając ją do coraz częstszych wyjazdów do uzdrowisk i sanatoriów. Z pobytu w jednym z nich (sanatorium „Kiselka” we Lwowie) poetka już nie wróciła. Zmarła 8 października 1910 r. Jej szczątki spoczęły na Cmentarzu Łyczakowskim.

 

Dalsze losy dworku
Po śmierci Marii Konopnickiej dworek wraz z otaczającym go parkiem do roku 1956 pozostał w posiadaniu jej najbliższej rodziny. Najczęściej gościły w nim córki poetki w osobach Laury Pytlińskiej i Zofii Mickiewiczowej. Po śmierci Laury (1935 r.) jedyną właścicielką  żarnowieckiego dworku pozostała Zofia. Wybuch II wojny światowej oraz liczne działania frontowe zmieniły przeznaczenie budynku, w którym wówczas umiejscowiono szpital wojskowy. Jakkolwiek samo wyposażenie dworku nie ucierpiało, gdyż po zakończeniu działań wojennych w dość niedługim czasie udało się odzyskać prawie wszystkie zaginione a pochodzące z dworku przedmioty. W 1945 r. do Żarnowca powróciła Zofia Mickiewiczowa, prócz niezwłocznego nawiązania kontaktów z ówczesnym środowiskiem artystycznym (m. in. Wandą Siemaszkową) córka poetki snuła także plany przekazania posiadłości na rzecz narodu polskiego. Aktu tego dokonała 21 marca 1956 r. poprzez sporządzenie dokumentu darowizny. Uczyniła to na kilka miesięcy przed swoją śmiercią.

 

Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu
W 1957 r. Ministerstwo Kultury i Sztuki, na podstawie wspomnianego aktu darowizny Zofii Mickiewiczowej, jak również innych spadkobierców poetki, powołało do życia Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu. Po przeprowadzeniu niezbędnych prac konserwatorskich oraz remontowych 15 września 1960 r. dokonano oficjalnego otwarcia ekspozycji muzealnych. Muzeum od chwili oficjalnego rozpoczęcia swej działalności, przechowuje, gromadzi, naukowo opracowuje oraz udostępnia zainteresowanym wszelkie materiały związane z życiem i twórczością Marii Konopnickiej. Na muzealne zbiory literackie składają się w głównej mierze książki i czasopisma; zawiera się w nich m. in. kolekcja dzieł poetki (od pierwodruków po wydania współczesne) a także naukowe oraz popularnonaukowe opracowania twórczości pisarki oraz epoki w której żyła. Muzeum może poszczycić się również posiadaniem rękopisów utworów Marii Konopnickiej jak również korespondencji nie tylko wybitnej poetki lecz także innych znakomitych pisarzy polskich m. in. Elizy Orzeszkowej, Józefa Ignacego Kraszewskiego czy też Stanisława Przybyszewskiego. Unikatową kolekcję, w zbiorze muzeum, stanowią adresy hołdownicze, dyplomy honorowe, albumy oraz dary ofiarowane poetce w 1902 r. z okazji 25-lecia pracy pisarskiej. Warto podkreślić, iż zasób żarnowieckiego muzeum to nie tylko twórczość Marii Konopnickiej i przedmioty z nią związane. Muzeum może poszczycić się również posiadaniem:

    • największego w Polsce zbioru obrazów, przyjaciółki Marii Konopnickiej, znakomitej malarki przełomu XIX i XX w. Marii Dulębianki,
    • kolekcji stylowych kałamarzy i przyborów na biurko pochodzących z XIX i początku XX w.,
    • oryginalnych ilustracji do utworów M. Konopnickiej w wykonaniu znanych polskich artystów,
    • kolekcji medali autorskich z wizerunkami pisarzy i sławnych Polek,
    • zbioru płaskorzeźb w drewnie przedstawiających wizerunek orła z różnych okresów historycznych państwa i narodu polskiego.

Nowele

NOWELE I OPOWIADANIA

 

Kolekcja zawiera zbiór znanych, jak również mniej znanych nowel i opowiadań.

Więcej...

Poezje

POEZJE

 

Kolekcje tworzą liczne wiersze niejednokrotnie zebrane w tomiki poezji.

Więcej..

Poematy

POEMATY I FRAGMENTY DRAMATYCZNE

 

Kolekcja zawiera dłuższe utwory pisane wierszem, jak również dzieła przeznaczone do wystawiania na deskach teatru.

Więcej..

Dzieci

LITERATURA DZIECIĘCA

 

Zbiór utworów dla dzieci bardzo często opatrzonych pięknymi ilustracjami autorstwa m. in. takich grafików jak: Stanisław Dębicki, H. Bennet, Piotr Stachiewicz, Antoni Gawiński.

Więcej..

Publicystyka

PUBLICYSTYKA

 

Kolekcja zawiera zbiór utworów poświęconych osobom znanych pisarzy, jak również analizę ich dzieł.

Więcej..

Przekłady

PRZEKŁADY

 

Kolekcja zawiera dzieła Marii Konopnickiej w językach obcych, a także utwory przetłumaczone przez pisarkę na język polski.

Więcej..

Muzykalia

MUZYKALIA

 

Zbiór kompozycji muzycznych napisanych do utworów pisarki. Kolekcja zawiera również pieśni autorstwa poetki ułożone na popularne wówczas melodie.

 

Więcej..

Opracowania

OPRACOWANIA ŻYCIA I TWÓRCZOŚCI

 

Kolekcja zawiera opracowania dotyczące życia i twórczości poetki autorstwa znanych pisarzy oraz publicystów w osobach m.in.: Wilhelma Feldmana, Antoniego Potockiego, Jana Witka, Anny Wyczółkowskiej.

Więcej..

Korespondencje

KORESPONDENCJE

 

Kolekcja zawiera listy autorstwa poetki jak również telegramy oraz listy, których adresatem była pisarka.

 

Więcej..

Dedykacje

DEDYKACJE

 

Zbiór dzieł opatrzonych dedykacją autorstwa poetki, jak również prac zawierających dedykację dla pisarki.

Więcej..

Dyplomy

DYPLOMY

 

Zbiór zawiera dyplomy ofiarowane poetce przez ówczesne środowiska polonijne w uznaniu za zasługi w krzewieniu kultury polskiej.

Więcej..

Bibliografia:

  1. Baculewski J., Maria Konopnicka, Warszawa 1978.
  2. Bata A., Żarnowiec i okolice, Rzeszów 1981.
  3. Błoński F., Dworek – Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu w świetle dokumentów, [w:] Sesja naukowa o twórczości Marii Konopnickiej w 50-lecie jej śmierci: Łańcut 15 IX – 18 IX 1960 r., Łańcut 1960.
  4. Brodzka A., Maria Konopnicka,  Warszawa 1975.
  5. Bukowski P., Adresy hołdownicze i dary dla Marii Konopnickiej w zbiorach Muzeum w Żarnowcu, [w:] Upominki od narodu: jubileusze, rocznice, obchody pisarzy, red. T. Budrewicz, P. Bukowski, R. Stachura-Lupa, Żarnowiec 2010, s. 241-270.
  6. Cmela B., Żarnowiec, Kraków 1967.
  7. Dawni pisarze polscy : od początków piśmiennictwa do Młodej Polski : przewodnik biograficzny i bibliograficzny. T. 2I-Me, Warszawa 2001, s. 179-185.
  8. Literatura Pozytywizmu i Młodej Polski : hasła osobowe G-Ł, [w:] Biografia literatury polskiej „Nowy Korbut”. T 14, red. Szweykowski Z., Maciejewski J., W. Albrecht,  Warszawa 1973, s. 330.
  9. Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu [broszura informacyjna].
  10. Polski słownik Biograficzny. T. 13, Wrocław 1967-1968, s. 576-581.
  11. Wnęk A., Zbiory Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu, Rzeszów 1972, s. 5-6.

Opracowanie tekstu wprowadzającego: Agata Rak i Marzena Krupa
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie

Wojciech Bereowicz Wojciech Breowicz (16.I.1902 – 24.I.1966) – poeta, publicysta, dziennikarz, nauczyciel, działacz ruchu ludowego (w międzywojniu związany z W. Witosem), żołnierz-ochotnik.

Urodził się we wsi Osobnica w okolicach Jasła, jako poeta zadebiutował w roku 1920 wierszem pt. Do młodzieży opublikowanym w czasopiśmie Młoda Polska.Autor m. in. tomiku poetyckiego Echa wiejskie (1928), a także książek takich jak: Zamek Odrzykoński (1928), Ciernisty szlak (1932), Z prochu ziemi (1947), Ślady Piasta pod Piniorami (1961), i in. Był współorganizatorem wychodzącego w latach 30 ubiegłego wieku, w Naprawie koło Jordanowa, czasopisma Wieś − Jej Pieśń oraz współtwórcą Związku Literatów Ludowych.

 

W roku 1933 w poszukiwaniu pracy wyjechał do Brazylii, gdzie działał jako nauczyciel oraz organizator polskich szkół w Paranie, a także redagował czasopisma polonijne. Jako działacz polonijny wydał m. in. Polską literaturę ludową z wypisami (Kurytyba 1934) oraz broszurę o położeniu polskich chłopów emigrantów w Brazylii pt. Łazarzu wstań (1935). Pod koniec II wojny światowej piastował stanowisko prezesa Związku Ochotników Polskich z Ameryki Południowej oraz (od 1944 r.) walczył w szeregach Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie pod dowództwem gen. W. Sikorskiego.

 

Swe wspomnienia z wychodźstwa ogłosił w 1947 r. na łamach gazety Rolnik Polski. Jego nazwisko pojawiło się również na łamach wydawanego w Polsce tygodnika literackiego Wieś jak również Zielonego Sztandaru, Orki, Nowej Kultury, 7dni w Polsce, Chłopskiej Drogi etc. W latach 1948-1958 był redaktorem wydawanego w Kurytybie czasopisma Siewca, zaś na ziemiach rodzimych współtwórcą pierwszej na terenie powiatu krośnieńskiego gazety-jednodniówki Ludowiec Podkarpacki, wydawanej przez zespół redakcyjny w składzie: J. Stanisz, A. Gerlaszyński, J. Siciński, W. Breowicz.

 

W 1957 r. podczas wizyty w Polsce odwiedził m. in. rodzinną wieś Osobnica co zaowocowało napisaniem wiersza pt. Odrodzenie powrót zaś na obczyznę podsumował obszernym cyklem reportaży dotyczących ówczesnej Polski drukowanych w Siewcy,jak również codziennej prasie brazylijskiej.

 

Zmarł na emigracji w Kurytybie w 1966 r.

 

Tematem wierszy, korespondencji, wspomnień i artykułów Wojciecha Breowicza są przede wszystkim kwestie związane z życiem wychodźcy na emigracji. Mimo trudnej sytuacji, tak politycznej jak również gospodarczej, w jakiej przyszło mu tworzyć początkowo wzorując się na dziełach takich artystów jak W. Syrokomla, M. Konopnicka, J. Kasprowicz, oraz W. Orkan w niedługim czasie wypracował własny oryginalny warsztat poetycki. O jego talencie wśród ówczesnych pisarzy nich świadczy chociażby fakt, iż jego literackim poczynaniom patronowali i niejednokrotnie o nich pisali wybitni profesorowie oraz badacze i krytycy literatury ludowej w osobach m. in. Franciszka Bujaka, Stanisława Pigonia, oraz Karola Ludwika Konińskiego.

 

W zbiorach PBC:

 

Ślady Piasta pod Piniorami : szkic z dziejów wychodźstwa polskiego w Brazylii Łazarzu wstań! […] : sprawy społeczne i oświatowe w Ivahy
    
Echa wiejskie : poezje Zamek Odrzykoński
    
Wybór utworów. T. 1. Wiersze Wybór utworów. T. 2. Trzy etapy : pamiętnik

 

Bibliografia:

  1. Bliźniak E., Wojciech Breowicz ludowy pisarz i poeta, "Widnokrąg: tygodnik społeczno-kulturalny", Nr 24 (1969), s. 2.
  2. Olcha A., Słowo wstępne [w:] Breowicz W., Wybór utworów, Warszawa, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1956, s. 5-8.
  3. Olcha A., Bibliografia [w:] Breowicz W., Wybór utworów, Warszawa, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1956, s. 9-12.
  4. Towarzystwo Łączności z Polonią Zagraniczną, Słowo wstępne [w:] Breowicz W., Śladami Piasta pod Piniorami, Warszawa, Wydawnictwo „Polonia” 1961, s. 5-9.

Internet:

  1. http://szebnie.archiwa.org/aktualnosci.php?id=4 (08.11.2011)
  2. http://szebnie.archiwa.org/zasoby.php?id=465 (08.11.2011)

Opracowanie tekstu wprowadzającego: Agata Rak

Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie

Panel Logowania

rejestracja

Newsletter

Aby otrzymywać nowe informacje zapisz się do newslettera.

Forum Dyskusyjne

  • Brak postów do publikacji.
Portal Podkarpackiej Biblioteki Cyfrowej powstał w ramach realizacji projektu „Podkarpacka Biblioteka Cyfrowa” współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego na lata 2007-2013 oraz z budżetu Samorządu Województwa Podkarpackiego.

Nowy portal PBC pełni funkcje informacyjne i komunikacyjne oraz stanowi repozytorium obiektów cyfrowych
przechowywanych w postaci elektronicznych kopii książek, czasopism i innych dokumentów.
Serwis tworzony przez konsorcjum PBC
Ten serwis działa dzięki oprogramowaniu dLibra 5.8.0