/10_0001.djvu

			15 


Adamczowice kol., gm. Klimont6w- dm. 38. mk. 246. 
Adamczowice wies, gm. Klimont6w - dm. 8. mk. 43. 
Wspominana u Dlugosza. 
Adamow wies, gm. Lipnik - dm. 10, mk. 63, w tem 
wyzn. mojz. 10. 
Adolfow kol., gm. Samborzec-dm. 2, mk. 12, w tem 
wyzn. mojz. 5. 
Albinow kol. gm. Jurkowice - dm. 1, mk. 2. 
Niegdys nale'zala do Albina Reklewskiego z Konar. 
Andruszkowice kol. gm. Samborzec - dm. 6, mk. 39. 
Andruszkowice vel. Jandrzyszkowice wies, gm. Sam- 
borzec-dm. 25, mk. 164. w tern wyznania mojz. 10. 
Stanowila uposazenie par. sw. Pawla w Sandomierzu. 
Dlugosz opowiada, ze byly tu pil;kne winnice i ogrody. Figura 
przydrozna z r. 1793. . 
Antoniowka wies, gm. toni6w-dm. 13, mk. 85. 
Antoszowka kol. gm. Tursko Wielkie -dm. 1, mk. 4. 
Barabaszowka kol. gm. Jurkowice - dm. 5, mk. 40. 
Barakowka wies, gm. Lipnik-dm. 2, mk 19. 
BargIow osada mlYI1. gm. Tursko Wk.-dm. 1, mk. 5. 
Barszczowka wies, gm. Polaniec - dm. 5, mk. 24. 
Bazow folw. gm. toni6w-dm. 5, mk. 72. 
Bazow wies, gm. toni6w - dm. 15, mk. 92, w tem 
wyzn. mojz. 16. Wspominana w XVII w. 
Beradz kol. gm. Klimont6w-dm. 12, mk. 66. 
Beradz wies, gm. Klimont6w - dm. 15, mk. 113. 
Wies rycerska z XII W. Nazwa pochodzi od zalozy- 
ciela Berada. 
Na terenie wsi odkryto groby przedhistoryczne z konca 
epoki kamiennej (okolo 2000 lat przed Chr.) 
Pami
tna z walk legjonist6w z moskalami w r. 1915. 
Bernardowka kol. gm. Koprzywnica - dm. 3, mk. 28. 
Nazwl; wywodzi od figury sw. Bernarda. 
Beszyce folw. gm. Koprzywnica - dm. 1, mk. 34, 
w tern wyzn. mojz. 10.
		

/11_0001.djvu

			9 


Beszyce Dolne wies, gm. Koprzywnica-dm. 27,mk.166. 
Wsie te wspomina Dlugosz. 
Beszyce Gorne wies gm. Koprzywnica-dm. 15, mk. 102. 
Beszyce osada mt gm. Koprzywnica - dm. 1, mk. 10. 
Wspominana w dok. z XIV w. 
Bilcza kol. gm. Obraz6w - dm. 13, mk. 84. 
Bilcza wies gm. Obraz6w - dm. 41, mk. 249, w tem 
wyzn. mojz. 8. Posiada 3 kl. PubI. Szkol
 Powsz. 
Tu przebywal Jan Kanty Gregorowicz, pisujqcy pod 
pseudonimem Janka z Bilczy. Opisal on tutejsze okolice. 
B.tonie folw. gm. Koprzywnica - dm. 6, mk. 107. 
Dw6r modrzewiowy z konca XVIII w. znacznie przerobiony, 
niegdys 0 dachu lamanym, po Lanckoronskich nale:iy do 
Zarzyckich. Opodal kapliczka przydrozna. 
B.tonie osada mlyn. gm. Koprzywnica-dm. 2, mk. 14. 
Wspominana w XVI w. 
Blonie wies, gm. Koprzywnica - dm. 27, mk. 176. 
Posiada 1 kI. PubI. Szkol
 Powsz. Odkryto tll cmentarzy- 
sko cialopalne z przed 2.000 lat przed Chr. Przy drodze 
krzyz z r. 1863. 
Bogorja wies, gm. toni6w - dm. 28, mk. 167. 
W XV w. dziedzicami byli Marcin i Pawel ze Skotnik. 
Bogorja "Bogorya" os. gm. Wisniowa, dm. 141, mk. 
1185 w tem wyznania mojz. 450. Posiada 4-kl. PubI. Szkol
 
Powsz., Urzild Pocztowy, poster. Pol. Panst., Ochot. Straz. 
Pozarnq i stacj
 kolejki Stasz6w - J
drzej6w. 
Jest to starozytna osada 
Bogorja wyniesiona na miasto w r. 1616 przez Krzy- 
sztofa herbu Bogorja Podl
skiego, dziedzica Zimnowody 
i okolicznych wiosek. 
Nazwl; SWil miasto wywodzi od herbu zalozyciela 
"Bogorya" . 
Kr6l Zygmunt III nadaje nast
pnie przywileje w po- 
staci jarmark6w. 
W 1620 r. tenze Krzysztof Podll;Ski wystawil na wzg6- 
rzu kosciolek drewniany, gontem kryty, wraz z klasztorem,
		

/12_0001.djvu

			10 


do kt6rego sprowadzil zakonnik6w regularnych. Kosciolek 
ten przetrwal do 1748 r. i ze starosci rozebrany zostat 
Na tern miejscu zas wybudowano kosci61 murowany 0 skle- 
pieniu beczkowem, kt6ry przetrwal do dzisiaj. 
Na cmentarzu grzebalnym pochowani legjonisci z walk 
o niepodleglosc w tych okolicach w r. 1915. W poblizu 
kapliczka ze zr6delkiem, woda kt6rego uwazana jest jako 
skuteczna w chorobach oczu. - W Bogorji zasluguje na 
uwag
 stara modrzewiowa b6znica, maiilca przeszlo 200 lat. 
Okolica malownicza szczeg6lnie za cmentarzem zy- 
dowskim. Osada Bogorja dzisiaj zamieszkala przewaznie 
przez drobnych rzemieslnik6w. 
Bogorja ko!. gm. WiSniowa. 
Bogorja stacja kolej. gm. Wisniowa - dm. 2, mk. 7. 
Bogorja Ostrol
cka wies, gm. Samborzec - dm. 5, 
mk. 29. Posiada Ochotniczq Straz Pozarnq. 
Bogorja Skotnicka "A" kol: gm. Samborzec dm. 25, 
mk. 140. 
Bogorja Skotnicka "B" ko!. gm. Samborzec (vide 


kol. 


A u 
" 


Bogorja Skotnicka wies, gm. Samborzec - dm. 24, 
mk. 161 w tem wyzn. rnojz. 8. 
Bogorja Zajeziorska kol. gm. Samborzec-dm. 9, mk. 57. 
Borek Klimontowski kol. gm. Klimont6w-dm.9, mk. 61. 
Borek Klimontowski wies, gm. Klimont6w - dm. 14, 
mk. 90. Przy drodze duze kamienie, 0 kt6rych krqzq po- 
dania wsr6d ludu. 
Borek Przybyslawski wies, gm. Klimont6w - dm. 7, 
mk.48. 
Borz
cin ko). gm. Wilczyce - dm. 4, mk. 28. 
Bozydar wies nad Wisl q , gm. Dwikozy - dm. 33, 
mk. 217. Wies poduchowna. 
Brodowa G.6ra ko!. gm. Jurkowice - dm. 7, mk.49. 
Brzozowa wies, gm. Polaniec - dm. 36, mk. 242. 
Wspominana w dok. z XVII. w.
		

/13_0001.djvu

			11 


Brzyzie wies. gm. Polaniec - dm. 10, mk. 62, w tern 
wyzn. mojz. 6. 
Buczek fol. gm. Dwikozy - dm. 5, mk. 103. 
Budy kol. gm. Jurkowice - dm. 3, mk. 22. 
Bugaj folw. gm. Wilczyce - dm. 4, mk. 71. 
Bukowa kol. gm. Osiek - dm. 14, mk 81. 
Bukowa wies, gm. Osiek - dm. 110, mk. 677, w tern 
wyzn. mojz. 6. Posiada 1-kl. Publ. Szkol
 Powsz. Wspomi- 
nana w dok. z XVI. W srodku wsi stoi kapliczka murowana. 
Bukowa os. mlyn. gm. Osiek - dm. 2, mk. 36. 
Bykowiec folw. gm. Dwikozy - dm. 2, mk. 38, w tern 
wyz. mojz. 5. 
Bystrojowice folw. gm. Samborzec - dm. 2, mk. 9. 
Bystrojowice wies, gm. Samborzec - dm. 18, mk. 109. 
Wspominana w XIV w. 
Bysz6w folw. gm. Klimont6w - dm. 2, mk. 57. 
Byszow wies, gm. Klimont6w - dm. 28, mk. 200 w tern 
wyzn. mojz. 16. Wspominana w XIV w. 
Bysz6wka kol. gm. Klimont6w - dm. 13. mk. 73. 
Cegielnia lesn. gm. Tursko Wielkie - spisana ze 
wsi q Struzki. 
Cegielnia wies, gm. Koprzywnica - dm. 81, mk. 512, 
w tem wyzn. mojz. 57. 
CegieInia Zielonka ceg. gm. Jurkowice. Spisano Iqcz- 
nie ze wsiil Szymanowice Dolne. 
Chobrzany wies, gm. Klimont6w - dm. 39, mk. 228. 
Posiada 7-kl. Publ. Szkol
 Powsz. im. Stefan a Zerom- 
skiego, budowanq wedlug plan6w M. W. R. i O. P. typu 
maksymalnego; oraz Ochotniczil Straz Pozarnq. 
Zbigniew i Gorgoni Slupeccy, dziedzice tej wtii, a bracia 
Jana Grotta bisk. krak. zbudowali tu w 1333 r. kosci61 
z drzewa modrzewiowego. 
W r. 1370 goscil tu chory kr61 Kazimierz Wielki 
w drodze z pod Przedborza. 
Obecny kosci61 z r. 1810 pod wzgl
dem architekto- 
nicznym nie przedstawia nic szczeg6lnego. Na uwagl; za
		

/14_0001.djvu

			12 


sluguje polichromja nowoczesna, oparta na. motywach 
ludowych. 
Dobra chobrzanskie przechodzily cz
sto z r'lk do rqk. 
W r. 1872 nabyli je Adolf i Tekla z Katerl6w Nekanda 
Trepkowie. W r. 1888 przebywal tu u swej ciotki Tekli 
z Katerl6w Trepkowej Stefan Zeromski. 
Na miejscu rozparcelowanego maj'ltku pozostaly po- 
nizsze kolonje. 
Chobrzany Dolne kol. gm. Klimont6w-dm. 15, mk. 103. 
Chobrzany Gorne koI. gm. Klimont6w- dm. 6, mk. 25. 
Chobrzany Poduchowne wies, gm. Klimont6w - dm. 
16, mk. 103. 
Chodkow Nowy kol. gm. toni6w - dm. 44, mk. 273, 
w tem wyzn. mojz. 7. 
Chodk6w Stary vel. Chotk6w wid nad Wislq gm. 
toni6w - dm. 24, mk. 161. 
Posiada 2-kl. Publ. Szkol
 Powsz. i Ochotn. Straz Ogn. 
Wspominana w XV. w. , 
Chrapy kol. gm. Jurkowice - dm. 5. mk. 29, w tem 
wyzn. mojz. 26. 
Chwalki kol. gm. Wilczyce - dm. 45, mk. 267. 
Chwalki "A" folw. gm. Wilczyce - dm. 1, mk. 17. 
Chwalki "B" folw. gm. Wilczyce - dm. 3, mk.23. 
Chwalki wies, gm. Wilczyce - dm. 18, mk. 108. 
Utrzymuje si
 podanie, ze nazwa wsi pochodzi od Kr610wej 
Jadwigi, kt6ra przejezdzajqc miala chwa/ic urodzajnosc 
grunt6w. Posiada 1-kl. PubI. Szkol
 Powsz. 
Ciszyca wies nad rz. Wisl
, gm. Koprzywnica - dm. 
28, mk. 145. Jest tu jezioro obszaru 10 mrg. Niegdys wies 
ta stanowila uposazenie cysters6w w Koprzywnicy. Wspom- 
niana w dok. z pierwszej polowy XIV w. 
Czajkow lesn. gm. Wilczyce - dm. 1, mk. 2. 
Czajkow wies, gm. Wisniowa - dm. 160, mk. 874. 
Posiada 2-kl. PubI. Szkol
 Powsz. Wspomniana w dok. 
z XVI w.
		

/15_0001.djvu

			13 


Czarna lewy doplyw Wisly, dlugosci 56 km.; bierze po- 
czqtek w pow. kieleckim. Do pow. sando mierskiego wchodzi 
pod Staszowem, do Wisly uchodzi pod wsiq t
giem. 
Czerwin folw. gm. Dwikozy - dm. 2, mk. 10. 
Czerwin wies., gm. Dwikozy - dm. 43, mk. 238. 
Dacharzow kol. gm. Wilczyce - dm. 15, mk. 100. 
Kol. ta powstala na rozparcelowBnym majqtku w kOl1cu XIX w. 
Dacharzow wies, gm. Wilczyce - dm. 15, mk. 106. 
W XV wieku wlasnosc Piotra z Tulkowic. 
Daromin wies, gm. Wilczyce - dm. 89, mk. 524 - 
posiada 3-kl. Publ. Szkol
 Pow. (w budowie 7 k!.) i Ochot. 
niczq Straz Pozarnq. 
Utrzymuje sil; tradycja, ze pierwszy kosci61 obecnej 
parafji Jankowickiej mial stae w Darominie. Por. Mogilki kol. 
Daromin Nowy ko!. gm. Wilczyce - dm. 13, mk. 84. 
W r. 1924 prowadzono tu badania archeologiczne. 
Daszyn osada, gm. Polaniec - dm. 2, mk. 20. 
Dilbrowa kol. gm. Tursko Wielkie - dm. 14, mk.83. 
Dawny folwark oddzielony byl od d6br Ossala. 
D
biany Nowe koI. gm. Obraz6w - dm. 10, mk.55. 
D
biany Panienskie wies, gm. Obraz6w - dm. 36, 
mk. 199. 
D
biany SzIacheckie wies, gm. Obraz6w - dm. 15, 
mk. 78. Zwraca uwa gl; kapliczka przydrozna orBZ krzyz 
ornamentowany insygniami m
ki Panskiej. Wspomniana 
w dok. z XVI w. 
Dlugol
ka wies, gm. Osiek w poblizu rz. Wisly - dm. 
54, mk. 303. PosiBda 1-kl. Publ. Szkol
 Powsz. 
Wies ta odznacza si
 ukladem swym w podkowc;. 
Dmosice folw. gm. Koprzywnica - dm. 2, mk. 39, 
w tem wyzn. mojz. 2. 
Dmosice koI. gm. KoprzywnicB - dm. 17, mk. 119, 
w tem wyzn. mojz. 3. 
Dmosice wies, gm. Koprzywnica - dm. 10, mk. 74. 
- Na pocz
tku XVI w. wlasnose Mikolaja Dmoszyckieeo. 
Kopalnie piaskowca budowlanego, szarego. '
		

/16_0001.djvu

			14 


Dobra folw. gmina Wisniowa - dm. 1, mk. 30. W r. 
1880 folw. w duzej mierze rozparcelowano. Miesci si
 tu 
2-kl. Szkola Powsz. 
Dobra wies, gm. WiSniowa, przy szosie 0 3 km. od 
Staszowa - dm. 43, mk. 289. Kapliczka przydrozna drew- 
niana. Wspominana w XV w. 
Dobrocice folw. gm. Wilczyce - dm. 2, mk. 12. 
Dobrocice wies, nad rz. Opat6wkl) gm. Wilczyce- 
dm. 23, mk. 144. 
Doly wies nad rz. Wislil, gm. Dwikozy - dm. 15, mk. 67. 
Doly Michalowskie kol. gm. Samborzec-dm. 1, mk. 17. 
Domaradzice koI. gm. Jurkowice. 
Domaradzice folw. gm. Jurkowice - dm. 2, mk. 52. 
Domaradzice wies, gm. Jurkowice -dm. 36, mk. 229. 
Wies rycerska z XII w. Nazwa pochodzi od zalozy- 
ciela Domarada. 
Doraz wies, gm. Dwikozy - dm. 4, mk. 27. 
DubieIowka folw. gm. Jurkowic:e - spisano lilcznie 
z Rogozno Szczeglickie. 
Dwikozy kol. gm. Dwikozy - dm. 4, mk. 29. 
W poblizu wyst
puje tu pia8kowiec ciosowy grubo- 
ziarnisty wapienny. 
Dwikozy wies nad rzek
 Opat6wkq, gm. Dwikozy - 
dm. 128, mk. 739, w tem wyzn. mojz. 25. Posiada 7
kI. 
Publ. Szkoll; Powsz. zbudowanq w r. 1924, Urzqd gm., stacjl; 
kolejowl), Agencj
 poczt., Ochotniczl) Straz Pozarnq, ka- 
pliczk
 murowanq. W XV wieku istnial tu kosci61 parafjalny. 
Wies uspoleczniona wiele instytucyj jak np. Straz Pozarna, 
mleczarnia, K61ko Rolnicze i t. p. 
Przy szosie wystawiono pomnik w ksztalcie mauzoleum . 
powstal1com z 18G3 r. Tu w okolicy zgin
li pulawczycy. 
Dziewk6w koI. gm. Klimont6w - dm. 1, mk. 5. 
Dziewkow wies, gm. Klimont6w - dm. 15, mk. 93. 
Dzi
ki folw. gm. Osiek - dm. 3. mk. 41. 
Okolica malownicza.
		

/17_0001.djvu

			15 


Na gruncie b. d6br Dzi
ki stoi kosci61 para£. Wiqzo- 
wnica. W poblizu "palacyk" oryginalnej budowy, wy- 
stawiony przez Pogodina, b. wlasciciela d6br majorackich. 
Obecnie miesci sil; tu nadlesnictwo. 
FaIiszowice folw. gm. Klimont6w - dm. 4, mk. 54, 
w tern wyzn. mojz. 9. 
FaIiszowice wies, gm. Klimont6w - dm. 26, mk.163. 
Wies rycerska z XII w. Nazwa pochodzi od zalozy- 
ciela Falisza. Wspominana w dok. z XIV w. 
Gaj Plebanski wies, gm. Osiek - dm. 9. mk. 36. 
Galkowice folw. gm. Wilczyce - dm. 4, mk. 79. 
Przed wojn
 donacja generala Hurki. 
Galkowice wies, gm. Wilczyce - dm. 43, mk. 268. 
Galkowice Odn koL gm. Wilczyce - dm. 1, mk. 7. 
Wedlug opisu z r. 1838 wchodzila w sklad d6br rzq- 
dowych Galkowice, kt6re niegdys naleialy do franciszkanek 
krakowskich. 
Garb6w Nowy wies, gm. Dwikozy - dm. 38, mk. 225, 
w tem wyzn. mojz. 25. 
Garb6w Stary wies, gm. Dwikozy - dm. 59, mk. 362, 
w tern wyzn. mojz. 7. Posiada 2-kL Publ. Szkol
 Powsz., 
Ochot. Straz Poz. 
W XV w. wies ta nalezala do Piotra Zawiszy i Ste- 
fana Farureya Sulimy. St'ld pisal si
 znany rycerz Zawisza 
Czarny, kt6ry zgin/}l w bitwie z Turkami w r. 1428. Ostat- 
nio dobra nalezaly do Dowb6r Musnickich. Obecnie wies uspo- 
leczniona. Posiada wlasny Dom Ludowy, mleczarni
, wybud. 
w r. 1928. 
Gilgolin wies, nad Wisl
, gm. b.mi6w - dm. 16, mk. 
89. Jest tu przew6z przez Wisl
. 
Gerlachow BIiiszy wies, gm. Dwikozy - dm. 46, mk. 
283, w tem wyzn. mojz. 28. Posiada 2.kl. PubI. Szk. Powsz., 
Straz Poz. Ochotn. 
Gerlachow Dalszy wies, gm. Dwikozy - dm. 40, mk. 
205 w tem wyzn. mojz. 1.
		

/18_0001.djvu

			16 


Na gruntach wsi stoi stara kapliczka przydrozna. 
Gieraszowice ko!. gm. toni6w - dm. 15, mk. 98. 
Gieraszowice wies, gm. toni6w - dm. 31, mk, 158. 
Szkola 1 
kl., Straz Poz. Ochotn. W XV wieku wies nale- 
zala do Derslawa Zborzenskiego. Wyst
pujq tu utwory 
dolnokambryjskie. 
GiIowka koI. gm. Jurkowice. 
Glazow folw. gm. Obraz6w - dm. 4, mk. 56. Posia- 
dIose szpitala sw. Ducha w Sandomierzu. 
Glazow os. gm. Obraz6w - dm. 2, mk. 16. 
Gfazow wies, gm. Obraz6w - dm. 54, mk. 293. Ochotn. 
Straz Pozarna. W r. 1222 Zegota kaszt. krak. przeznaczyl 
t
 wies na uposazenie szpitala sw. Ducha w Sandomierzu. 
Gnieszowice wies, w po.blizu rz. Koprzywianki, gm. 
Koprzywnica - dm. 62, mk. 425. Posiada 2-kI. Pub!. Szk. 
Powsz. Wspominana w XIV w. W XV wieku byla wlasnosci
 
Pawla Skotnickiego h. Bogorja. 
Przy drodze z Koprzywnicy charakterystyczne wzg6rze 
piaskowe ze sladami ceramiki przedhistorycznej (neolit). 
Miejscowe podanie przypisuje to mogile szwedzkiej. 
Golejowy albo Golejowo lesn. gm. Rytwiany - dm. 3, 
mk. 46. 
Golen os. mlyn. gm. Tursko Wielkie-dm. 2, mk. 13. 
GoI
bice wies poduchowna w poblizu Sandomierza, 
gm. Dwikozy - dm. 61, mk. 379. Stara kapliczka przy- 
drozna, drewniana. Wymienia t
 wies Dlugosz. 
Gol
biow folw. gm. Lipnik - dm. 5, mk. 79. Na 
gruntach dworskich przy szosie figura z XVIII w. 
Gol
biow wies, gm. Lipnik. 
Gol
biow Szlachecki wies, gm. Lipnik - dm. 26, mk. 
164. Wymienia tl; wies Dlugosz. 
Gorzyczanka rz. ob. Samborka. 
Gorzyczany kol. gm. Samborzec - dm. 14, mk. 89. 
Gorzyczany os. mlyn. na rz. Gorzyczance vel Sam- 
borce gm. Samborzec - dm. 1, mk. 9.
		

/19_0001.djvu

			17 


W poblizu stroma kraw
dz wyz. sandomierskiej 'lwana 
Kocot, 0 kt6rej utrzymujq si
 wsr6d miejscowej ludnosci 
podania. 
Na rozstaju dr6g krzyz na kopcu pod kt6rym rnogila. 
Gorzyczany wies nad str. Gorzyczank'l wzgl
dnie 
Samborkil, gm. Samborzec - dm. 58, mk. 357. Za Dlu- 
gosza nalezala do Alberta Strachoty Gorzyckiego h. Stary- 
kon i Mikolaja Chroberskiego h. Top6r. 
Na gruntach wsi G. znajdujil si
 wykopaliska przedhi- 
storyczne, mil;dzy innemi wykopano tu monety polskie z XI w. 
W kierunku wsi Chobrzany prowadzi wyw6z 16ssowy. 
Na gruntach wsi znajduje si
 ir6delko zwane "tokietek" 
uwazane przez ludnosc okoliczn'l jako lecznicze. 
Wies posiada budynek murowany w r. 1928 na kas
 
Stefczyka i mleczarni
. 
Gosce lesn., gm. Jurkowice, nalezy do domino G6rki, 
niegdys do Smerdyny. 
Gozdawa koI. gm. Lipnik - dm. 22, mk. 123. 
Goilice wies, gm. Klimont6w - dm. 53, mk. 336. Po- 
siada 2-kI. Pub!. Szkol
 Powsz., Ochotniczq Straz Poz. 
W r. 1279 szlachta pobila tu ksi
cia halickiego Lwa, 
kt6ry wsp6lnie z tatarami i litwinami najechal ziemil; san. 
domierskq. 
Kosci61 murowany z ciosu w stylu romanskim niewia- 
domej erekcji, ale w 1326 r. juz istnial. Tu byl probosz- 
czem przez czas dluzszy p6iniejszy biskup sandomierski 
ks. J6zef Juszynski. Kosci61 w czasie wojny swiatowej 
mocno uszkodzony, nastl;pnie pod kierunkiem konserwator6w 
odremontowany z zachowaniem bez wyprawy ciosowych 
cz
sci i starannie polichromowany. W gl6wnym oltarzu jest 
obraz W. Gersona z r. 1871, przedstawiajqcy Wniebowzil;cie 
N. M. P. - Cmentarz grzebalny z r. 1811. Z GozIic do 
Ossolina wiedzie wspaniala aleja Iipowa. 
Gorki folw. nad rz. Koprzywiank'l, gm. Jurkowice- 
dm. 11, mk. 212, w tern wyzn. mojz. 19. Dobra te nalezaly
		

/1_0001.djvu

			. 
 ...: .. 
. - 





 .......... 
'........... --........... -.... -..................... 0 


WACI:.AW SKARBIMIR LASKOWSKI. 



t 


SLOWNIK 
KRAJOZNAWCZY 


I 
,. 


, 
,'.' , 


MIEJSCOWOSCI 
POWIATU SANDOMIERSKIEGO 


WYDANE Z CZJ;;
CIOWEJ ZAPOMOGI WYDZIAtU POWIATOWEGO. 


SANDOMIERZ 
1929. 


.. 


Ei 
0 ......................... 
 ..... 
..................... .................: 0 



. 


"
		

/20_0001.djvu

			18 


do Led6chowskich, a od r. 1881 do Wlodzimierza Karskiego. 
Nie
dys byl tu stary Klimont6w. Zwraca uwag
 pi
kny palae 
w stylu Ludwika xv z ladnym parkiem an
ielskim i wido- 
kiem na Klimont6w. 
Gorki wies, gm. Jurkowice - dm. 13, mk. 97. 
Gory Koscielne wz
l. po parafjalne folw. gm. Dwi
 
kozy - dm. 2, mk. 18. 
Gory P
chowskie koI. 
m. Klimont6w - dm. 9, mk. 56. 
Gory Wysokie folw. 
m. Dwikozy - dm. 4, mk. 53. 
Gory Wysokie wies, 
m. Dwikozy - dm. 39, mk. 229. 
Wymieniona w dok. z XIII w. 
Gory Wysokie Koscielne wies, 
m. Dwikozy - dm. 5, 
mk. 14. Posiada kosci61 murowany z XVIII w., przebudo- 
wany w kOl1cU tego wieku wedlu
 planu ex Jezuity ks. J6zefa 
Karsznickiego, w szlachetnym baroku. - W XIV w. istnial tu 
juz kosci61 parafjalny drewniany. Na polech plebanskich 
cmentarzysko przedhistoryczne z grobami podkloszowemi. 
Od lat kilkudziesit(ciu jest tu 1-kl. Publ. Szk. Powsz. 
Grabina wies, 
m. Klimont6w - dm. 14, mk. 90. 
W r. 1915 odbywaly sil; tu walki legjonist6w z moskalami 
Grabina wies ned Wislq, gm. toni6w - dm. 8, mk. 34. 
Grabowiec wies, 
m. Osiek - dm. 6, mk. 46. 
Grocholice folw. gm. Lipnik - dm. 4, mk. 94, z XV w. 
W r. 1915 odbywaly si
 tu walki legjonist6w z moskalami. 
HeIenow kol. gm. Lipnik - dm. 15, mk. 95. 
Jachimowicze folw. gm. Klimont6w - dm. 4, mk.63. 
Jachimowice wies, gm. Klimont6w - dm. 12, mk.82. 
Nie
dys Jachymowice. Dlugosz wspomina t
 wies jako 
dziedzictwo trzech wlascicieli. 
Jadiwinow kol. 
m. Samborzec - dm. 8, mk. 38. 
Jagodziny lesn. 
m. Jurkowice - nalezy do folw. G6rki. 
Janki kol. gm. Wilczyce - dm. 3, mk. 20. 
Jankowice wies nad rz. Opat6wkil, 
m. Wilczyce- 
dm. 7, mk. 48. Calq wies stanowi 7 zabudowal1 parafjal- 
nych. Zwana zwykle J. Koscielne od Jana (Janka) Odrow
za,
		

/21_0001.djvu

			19 


kanclerza Leszka Bialego, kt6ry mial tll wystawic kosci6l 
drewniany w r. 1216. Fundatorem obecnego kosciola byl 
Jak6b Bobola, herbu Leliwa w pierwszej pdowie XVII w. 
Jest to typowy wiejski kosciolek 0 milym nastroju. 
Przed kosciolem zwraca uwag
 dzwonnica, jako pi
kny 
okaz budownictwa drzewnego z charakterystycznemi ozdo- 
bami dachu. Ob. Ks. Bastrzykowski Aleksander - Mono- 
grafja nistoryczna parafji Jankowice Koscielne sandomierskie. 
Warszawa 1927. Nakl. aut. str. 296. 
Janowice Gorne wies, gm. Klimont6w - dm. 47, mk. 
266. Wymieniana w dok. z XIV w. 
W XV wieku siedzialo tu kilku cz
sciowych wlascicieli. 
Janowice Gorne folw. gm. Klimont6w - dm. 4, mk. 66. 
Janowice Janow vel Janowka kol. gm. Klimont6w- 
dm. 18, mk. 93. 
Janow kol. gm. Wisniowa - dm. 1, mk. 5. 
Janowek kol. gm. Dwikozy - dm. 5. mk. 21. 
Jaroszowka folw. gm. Dwikozy - dm. 4, mk. 95- 
Naldal do d6br Garb6w. Wlasn. Jakubowskiego. Gospo. 
darstwo nasienne. 
Jasienica wies, gm. toni6w - dm. 28, mk. 168.- 
W XV wieku wies ta nalezala do Mikolaja Dzika h. Doliwa. 
Jaiwiny PoIesie folw. gm. Osiek - dm 1, mk. 7. 
Jeziory wies, gm. toni6w - dm. 15, mk. 107. 
Ludnosc okoliczna wywodzi nazwl; od kilku, znajdu- 
jqcych si
 na gruntach wsi "jeziorek", malych zagll;biel1, 
wypelnionych wodq. 
Jozefow folw. gm. Jurkowice - dm. 1, mk. 12. 
Nalezal do d6br Witowice. 
Jugoszow albo Jugoszew wies, gm. Obraz6w -- dm. 45. 
mk. 287. Wspomina tl; wies Dlugosz jako wlasnosc Kiel- 
ciusza h. Habdank. 
JuIjanow folw. gm. Jurkowice - dm. 4, mk.151, 
Nalezy do d6br g6reckich. 
Jurkowice folw. gm. Jurkowice - dm. 5. mk. 51.
		

/22_0001.djvu

			20 


Jurkowice wies, gm. Jurkowice - dm. 17, mk. 129, 
w tem wyzn. mojz. 3. Wspomina tl; wies Dlugosz. 
W czasie powstania styczniowego oddzial Czachow- 
skiego stoczyl tu zacil;til walk
 z moskalami. 52 poleglych 
tu powstanc6w pochowano w bratniej mogile na cmentarzu 
w Olbierzowicach. 
Kaczk6wka Ossolinska lesn. gm. Jurkowice - dm. 1, 
mk.8. 
Kaczyce wies, gm. Lipnik -- dm. 46, mk. 294. Wspo
 
minana w XV wieku. 
Pamil;tna z walk legjonist6w z moskalami w r. 1915. 
Kalugi kol. gm. Jurkowice - dm. 2, mk. 15. 
Kalki lesn. gm. Tursko Wk. Spisana I
cznie ze wsiq 
Trzcianka. 
Kamieniec wies nad rz. Wislq gm. Koprzywnica- 
dm. 6, mk. 44. 
Kamieniec Wislocki kol. gm. Koprzywnica - dm. 11, 
mk. 70. 
Kamieniec albo Kamienice wies, gm. Polaniec-dm. 
26, mk. 167. 
Kamien t..ukawski wies pod Sandomierzem nad Wislq, 
gm. Dwikozy-dm. 18, mk. 120. W r. 1827 nalezala do par. 
w tukawie, stqd nazwa .tukawski. 
Kamien Msciowski folw. nad rz. Wislq, gm. Dwiko- 
zy-dm. 2, mk. 23. Wspomina go Dlugosz. Znaleziono tu 
narz
dzia krzemienne z mlodszej epoki kamiennej oraz 
4 stanowiska mamuta. 
Kamien Nowy koI. gm. Dwikozy-dm. 41, mk. 251. 
Kamien Plebanski wies nad rz. Wisl
, gm. Dwikozy- 
dm. 55, mk. 292. Stanowila uposazenie kosciola sw. Piotra 
w Sandomierzu. 
Kapusty kol. gm. Jurkowice - dm. 3, mk. 18, 
Karczmisko koI. gm. Tursko Wlk. - dm. 1, mk. 10. 
Karczonek Sulislawski przys. gm. toni6w. 
Kilty kol. gm. toni6w - dm. 15, mk. 99,
		

/23_0001.djvu

			21 


K
pa Gorecka wies nad rz. Wislil, gm. Polaniec 
dm. 10 mk. 62. Stanowi najdalej wysuni
ty punkt na poludnie 
powiatu sandomierskiego. 
Kl;pa Byszowska koI. gm. Klimont6w - dm. 11, mk. 97. 
K
pa Nagnajowska wies nad rz. Wi,slil, gm. Koprzy
 
wnica - dm. 11, mk. 97. 
Kichary wies nad rz. Opat6wkil, gmina Wilczyce - 
dm. 117, mk. 673. Posiada 2-kl. Publ. Szkol
 Powsz. Na 
boku wsi, na wzg6rzu wznosi si
 oryginalna kaplica okrilgla, 
w ksztalcie baszty, wzniesiona przez Benedyktynki sando- 
mierskiew XVII w. tuz obok maly cmentarzyk. Kaplica ta zaskle- 
piona posiada cztery okrqgle okna. Na kaplicy krzyz 0 dw6ch 
ramionach. Naprzeciwko szkoly odkryto gr6b podkloszowy. 
Na polach wsi kapliczka przydrozna. 
Kichary os. mt gm. Wilczyce - dm. 37, mk. 30 wyzn. 
mojz. W poblizu p610krijgla murowana kapliczka przydrozna. 
Kichary koI. gm. Wilczyce. Posiada 1
kl. Publ. SzkolC; 
Powsz. 
KIeczanpw folw. gm. Obraz6w - dm. 8, mk. 94. 
Dobra te po roku 1819 zostaly skonfiskowane. a od 
r. 1859 byly w posiadaniu donatarjusz6w. 
KIeczanow wies, gm. Obraz6w - dm. 25, mk. 194. 
Posiada 1-kl. PubI. SzkolC; Powsz. - Jest to starozytna osa- 
da. Pierwotna nazwa Klikan6w od imienia Klika, nast
pnie 
Kliczan6w, od polowy w. XIX-Kleczan6w. Wedlug tradycji 
Klikan6w mial bye niegdys miasteczkiem. W XIII w. Kle- 
czan6w byl kilkakrotnie niszczony przez tatar6w. W r. 1809 
stacjonowali tu Austrjacy. Parafja kleczanowska datuje siC; 
od IX w. jest oni\ niewqtpliwie najstarszq w okolicy. 
Obecny kosci61 drewniany, jako trzeci z rz
du, wy- 
stawiony w XVII wieku. Do r. 1811 byl przy kosciele cmen- 
tarz grzebalny. Znajduj'l si
 tu aparaty zabytkowe, zwiqzane 
tradycjil z postaciil sw. Stanislawa, biskupa, kt6ry tu mial 
trnsci61 konsekrowae i msz
 sw. odprawiac. Przy kosciele 
jest kilka starych lip. Wystc;puj'l tu piaskowce. 



 
\ 1 1l EI 



 
't itJ 

I 


.
		

/24_0001.djvu

			22 


Kleczanow Poduchowny wies, gm. Obraz6w-dm. 11, 
mk.98. 
Klembin ko!. gm. Samborzec - dm. 4, mk. 27. 
Klimontow osada m. nad rz. Pokrzywiankq, lezy w ni- 
zinie otoczonej pil;knemi wzg6rzami - dm. 311, mk. 3737. 
w tem zyd6w 2652. Posiada 7 - kI. PubI. Szkol
 Powsz. 
mieszczqcq si
 w zabudowaniach b. klasztoru Dominikan6w. 
Do r. 1926 miescila si
 tu Pal1stw. Preparanda Naucz. 
Klimont6w posiada Urz
d Gminny. Ochotn. Straz. Pozarn., 
Poster. Pol. Pal1st.. Kas
 Pozycz. Oszcz
d. 
Jest to stara osada, si
gajqca XIII wieku. 
Obecny Klimont6w zaloiony zostal przez Zbigniewa 
Ossolinskiego na Ramuntowicach i Kopaninie w r. 1604. 
Uzyskawszy w r. 1611 u kr6la przywilej, potwierdzi:Jjilcy 
erekci
 i stanowiqcy targi i jarmarki, Klimont6w rz
dzil si
 
prawem magdeburskiem, a piecz
towal si
 herbem dzie- 
dzicow. 
Zczasem Klimont6w przechodzi z r
k OssoIiflskich do 
Morsztyn6w, a wkol1cu do Led6chowskich. 
Klimont6w posiada dwa wspaniale koscioly: far
 i ko- 
sei61 z klasztorem ksi
zy Dominikan6w. 
Dominikanie osiedli tu w r. 1613 dzi
ki Zbigniewowi 
Ossolinskiemu, kt6ry wystawil gmachy na wzg6rzu. 
Klasztor z oryginaln'l wiezil szczeg6lniej zwraca uwa- 
g
 ze wzgl
du na swe polozenie i ujmuj
cq calose. 
Wewnqtrz kilka wartosdowych obraz6w. 
Przed wejsciem do klasztoru stoi kolumna z figurq 
M. B. z r. 1693. 
Kosci61 parafjalny, wystawiony w r. 1634 przez Jerzego 
Ossolinskiego, kanclerza wielkiego koronnego, na wz6r 
Bazyliki sw. Piotra w Rzymie pdg. plan6w Wawrzynca Se- 
nesa, budowniczego zamku w Ujeidzie. 
Olbrzymia kopula, dwie wieze i wspaniale schody 
nadajq zewn
trznej powagi tej budowli, zas wn
trze jest 
wspaniale przez w krilg ustawione kolumny, tworzilce na- 
okolo kruzganek. Odrzwia do zakrystji z czarnego marmuru.
		

/25_0001.djvu

			23 


W r. 1657 kosci61 ten zniszczyli i zrabowali Szwedzi 
i dopiero w r. 1727 odrestaurowal go Jak6b Morsztyn, woj. 
Sandom. Nast
pnie uporz
dkowano teren przed swiiltyniq. 
W podziemiach pochowane s
 zwloki Jerzego Ossolil1skiego 
i jego rodziny. 
W r. 1924 postawiono pomnik w formie obeliska na 
pami'ltk
 poleglych w wojnie 0 Niepodleglosc. 
Ostatnio, dzi
ki wybrukowaniu rynku i ulic oraz po- 
lilczeniu szosowem z szos
 Sandomierz-Opat., Klimont6w 
ozywia si
. Klimont6w jest naog61 ruchliw
 osadq. Targi 
we wtorki sciilgajq tu licznie kupc6w z okolicy. Polozenie 
osady jest malownicze, szczeg6lniej ladny widok jest na 
G6rki. 
Kliny koi. gm. WiSniowa - dm. 2, mk. 11. 
Kloda wies nad rz. Czarnq, gm. Rytwiany - dm. 120, 
mk. 691. Posiada 1-kl. PubI. Szkol
 Powsz. Ochotn. Straz 
Pozarn. W XV wieku byla dziedzictwem Jana z Rytwian 
kaszt. krak. 
Kloda Lesn. gm. Rytwiany - 1, mk. 13. 
Kl'osy kol. gm. Wilczyce - dm. 14, mk. 93. 
Kobierniki koI. gm. Samborzec - dm. 4, mk. 44. 
Kobierniki wies tuz przy Sandomierzu, gm. Sambo- 
rzec - dm. 19, mk. 131. Wspominana w XVI w. 
Kocmierzow kol. gm. Samborzec - dm. 16, mk. 106. 
Kocmierzow wies nad rz. Wisl
 przy ujsciu rz. Sambor- 
ki, gm. Samborzec - dm. 24,mk. 148. Wspominana w XIII w. 
Komorna fol. gm. Obraz6w - dm. 3, mk. 29. folw. 
ten w r. 1869 oddzielony od d6br Swi
cica. 
Komorna wies, gm. Obraz6w-dm. 3, mk.197. 
W XV wieku wlasnosc Jana Tulkowskiego h. Top6r. 
We wsi znajduje si
 kapliczka przydrozna z figurk
 
Pana Jezusa Milosiernego. 
Konary foi. gm. Jurkowice -dm. 1, mk. 5. Na gruncie 
b. fol. na wzg6rzu ruiny zamku, 0 kt6rym krqzq mi
dzy ludem 
pod.mia. Niegdys wlasnosc Piotra Kochanowskiego ojca
		

/26_0001.djvu

			24 


poety. W r. 1508 dobra te nalezaly do Jana Siupeckiego. 
Majqtek ten w r. 1921 zostal rozparcelowany, zas piE;kny 
park wyci
ty. Wyst
pujq tu piaskowce bu2ulcowe. 
Konllry kol. Jurkowicie - dm. 6, mk. 42. 
Konary wies, gm. Jurkowice - dm. 69, mk. 456. Po- 
siada 1-kl. Pubi. Szkol
 Powsz. Straz. Poz. Ochotn. Oko- 
lica malownicza. Tuz pod wsiq rozpoczyna si
 pil;kny wqw6z. 
Wyst
puje tu loss 18 metrowej grubosci. Na terenie wsi 
dwie kapliczki przydrozne. 
Pamic;tna z walk Iegjonist6w z moskalami w r. 1915. 
Kopanina kol. gm. Wisniowa - dm. 24, mk. 140. 
Koprzywianka vel Pokrzywianka - lewy doplyw Wisly, 
dlugosci 49 km. bierze pocziltek w powiecie opatowskim. 
Na terenie powiatu sandom. przyjmuje szereg strumieni. Na 
rzece tej jest kilka mlyn6w. Ujscie do Wisly ma pod Bogorjq 
Skotnick
. 
Koprzywnica os. m. nad rz. Koprzywiank
-dm. 259, mk. 
2349, w tem 812 zyd6w. Posiada 7-kI. Pubi. Szkol
 Powsz., 
Urzil d Gminny, na terenie wsi Cegielnia. Post. Pol. Panst. 
Ochotn. Straz Poz. Jest to stara osada. Juz w r. 1185 
zaklada tu Opactwo Cysters6w Mikolaj ze Skotnik - Bo- 
gorja, wojewoda sandomierskL 
W r. 1241 tatarzy niszcz
 osadc; i ludnosc morduj'l. 
Boleslaw Wstydliwy przywilejami rozszerza nadania daw- 
niejsze, co potwierdzajq inni kr610wie. 
Wladyslaw tokietek nadal osadzie prawo niemieckie, 
co potwierdzil Kazimierz Wielki w czasie swej bytnosci 
w r. 1360. W 10 lat potem Kazimierz Wielki przebywal 
przez 8 dni w tutejszym klasztorze po przygodzie na polowaniu. 
Pierwotny kosci61 parafjalny pochodzil z r. 1180. W r. 
1821 wskutek starosci zostal zamkni
ty, a parafj
 przenie- 
siono do klasztoru cysters6w, kt6rych zgromadzenie roz- 
wiilzano w r. 1819.' Klasztor cysters6w znajduje siE; tuz 
w poblizu rzeczki Koprzywianki na gruntach wsi Cegielnia. 
Budowla masywna z ciosu, w ksztalcie krzyz a, jest typowq 


'-
		

/27_0001.djvu

			25 


budowlq cysters6w. Budynki klasztorne w rUlme. Zacho- 
wany jeszcze kapitularz z ciosowego kamienia z XII wieku. 
Kosci61 ulegl spaleniu w r. 1915 przez wojska austrjackie 
i przez 12 lat z braku fundusz6w nie restaurowany, czeka 
lepszych czas6w. Wspanialy i rzadki ten zabytek, kt6ry 
malo ulegal zmianom, :miszczony zostal bardzo. Pil;kna 
wiezyczka z XVII wieku spalona zupelnie. Obecnie czeka 
ten zabytek na fachowq i z pietyzmem dokonanq napraw
 
i konserwacj
, by pozostal dla przyszlych pokolefl w pier- 
wotnej postaci. 
Na miejscu pierwotnego kosciola parafjalnego pozo
 
stala kaplica z konca XVII W., kt6ra stanowi prezbiterjum 
dzisiejszego kosciola na drugim koflcu osady. Do zakrystji 
wiodq czarne marmurowe odrzwia. 
Osada Koprzywnica dzi
ki polilczeniu szosowemu 
z Sandomierzem w r. 1928 oraz poli}czeniu z Wislil ozywia 
sit; bardziej. 
Kosy koI. gm. Wilczyce - dm. 10, mk. 69. 
Koziarowka koI. gm. Tursko Wielkie - dm. 1, mk. 14. 
Kozinek wies, gm. Klimont6w - dm. 14, mk. 86. 
W r. 1915 odbywaly si
 tu walki legjonist6w z moska- 
lami. W lesie Kozin. znajduje sil; cmentilrz legjonist6w. 
Krasnik ko!. gm. Polaniec - dm. 3, mk. 17. 
Krasnik wies, gm. Polaniec - dm. 8, mk. 52. 
Wedlug tradycji miejscowej tu w blotach mial Kos= 
ciuszko potopic moskali. 
Krobielice wies, gm. Klimont6w - dm. 41, mk. 227. 
Krobielice niegdys stanowily wlasnosc klasztoru cy- 
sters6w w Koprzywnicy. 
Kroblice koI. gm. Klimont6w - dm. 21, mk. 144. 
Kroblice wies, gm. Klimont6w - dm. 9, mk, 44. 
Krowia Gora wies, gm. toni6w - dm. 22, mk. 123. 
W wieku XV nalezela do Piotra Skotnickiego h. Bogorja. 
Krolewiec wies, gm. toni6w - dm. 16, mk. 105. 
Krolewiec koI. dolna, gm. toni6w.
		

/28_0001.djvu

			26 


Krolewiec ko!. g6rna, gm. toni6w. 
Krukow folw. gm. Dwikozy - dm. 2, mk. 55. Zalozony 
w XVII w. Wlasnose Jacobsona. Gospodarstwo nasienne. 
Krzcin wies, gm. Koprzywnica - dm. 80, mk. 486. 
Posiada 1-kl. Publ. Szkol
 Powsz. Straz. Poz. Och. 
W roku 1827 byla wsiil duchownil' Wspominana w pierwszej 
polowie XIII w. 
Za Wladyslawa JagieUy nadaje t
 wies klasztorowi 
koprzywnickiemu Mikolaj z Bogorji. Wies ta rozoudowana 
jest ulicami. 
Wskutek niskiego polozenia rok rocznie na wiosn
 
jest oblewana wodq. Pod wsi'l bardzo zniszczony kurhan 
z wykopaliskami z epoki kamiennej. 
Krzeczkowice kol. gm. Klimont6w - dm. 10, mk. 58. 
folw. K. nalezal do d6br Naslawice. 
Krzeczkowice wies, gm. KJimont6w. W XV w. byla wla- 
snosciq Mikolaja Chustki z Jasienna i Jana Galcy z Jasienna. 
Krzysle kol. gm. Jurkowice - dm. 11, mk. 60. 
Krzywdy kol. gm. Koprzywnica. 
Krzyze kol. gm. Lipnik - dm. 2, mk. 10. 
Kujawy kol. gm. Jurkowice - dm. 33, mk. 198. 
folw. K. oddzielony od d6br Konary w r. 1874. 
Kujawy wies, gm. Jurkowice - dm. 21, mk. 130. 
Tu byly dluzsze postoje rezerw legjonowych w r. 1915. 
Kurow folw. przy szosie Sandomierz - Klimont6w, gm. 
Lipnik - dm. 10, mk. 202. 
Dw6r i pi
kny park nalezy do Szymona Karskiego, 
syna Michala. 
Kurow wies, gm. Lipnik - dm. 41, mk. 288. 
Las Wysoczki srednie kol. gm. Jurkowice - dm. 4, ' 
mk. 17. 
Lasek kol. gm. Wisniowa. 
Lenarczyce wies, gm. Obraz6w - dm. 39, mk. 198. 
Jest to wies rycerska z XII w. Nazwa wskazuje na , 
zalozyciela rycerza Leniarta czyli Lenarda.
		

/29_0001.djvu

			27 


Dlugosz wspomina t
 wies pod nazwi} Rynarczyce. Pa- 
mi
tna potyczki} Polak6w z Austrjakami w r. 1809. 
Lenarczyce kol. gm. Obraz6w ,dm. 10, mk. 53, w tem 
wyzn. mojz. 21. · 
Lenarczyce chlopskie kol. gm. Obraz6w - dm. 24, 
mk. 148. 
Lenarczyce Z6rawica wies, gm. Obraz6w - dm. 2, 
mk. 15. Wyst
puji} tu piaskowce. 
Leszczk6w wies, gm. Lipnik - dm. 26, mk.160. 
Leszczkow folw. gm. Lipnik - dm. 4, mk. 85. 
Dobra te skladaji} si
 z folw. Leszczki i Gozdawa. 
We dworze niegdys byla kaplica. 
Lipniczek wies, gm. Lipnik - dm. 11, mk. 85. 
Lipnik wies, przy szosie Opat6w - Sandomierz, gm. 
Lipnik - dm. 21, mk. 151. Posiada 3-kl. Publ. Szk. Powsz. 
Urzqd 'Gminny, Post. Pol. Panst. 
Dlugosz opisuje t
 wies jako moji}ci} jeden folwark, 
szese lan6w kmiecych, karczm
 i dw6ch ogrodziarzy. 
W XVI i XVII w. jest to gniazdo rodowe Lipnickich, z kt6- 
rego pochodzil znany filantrop Jon. 
Lipnik folw. gm. Lipnik - dm. 3, mk. 86, w tem wyzn. 
mojz. 16. 
Lipnik wies nad Wislq gm. Osiek - dm. 19, mk. 115. 
Lipowiec os. mlyn dawniej folw. gm. toni6w - dm. 2, 
mk. 22, w tem wyzn. mojz.9. 
Lip6wka koI. gm. Lipnik - dm. 15, mk. 94. 
Lisiny kol. gm. Jurkowice - dm. 8, mk. 43. 
Lisiny folw. gm. Wilczyce - dm. 1, mk. 9. 
Luszyca wies, gm. Tursko Wielkie - dm. 9, mk. 54, 
w tem wyzn. ewang. 48. Zamieszkala przez kolonist6w 
niemieckich. Nalezy do parafji Sielec (pow. stopnicki). 
Wies t
 wspomina Dlugosz. 
f..aziska Grocholickie folw. gm. Wisniowa - dm. 3, 
mk.24. 
f..aziska Orocholickie G6rne wies, gm. Wisniowa - 
dm. 19, mk. 112. Wspominana w dok. z XVII w.
		

/2_0001.djvu

			Wojew6dzka i Miejska 
Biblioteka Publiczna w Rzeszowie 


RD-
{240 
1111111111111111111111111111111111 


002-0003637--00
		

/30_0001.djvu

			28 


f.aziska Szczeglickie 'kol. gm. Wisniowa - dm. 2, 
mk. 27. w tem wyzn. mojz. 15. 
f.azy kol. gm. Jurkowice - dm. 6, mk. 42. 
f.iizek kol. gm. toni6w - dm. 15, mk. 91. 
f.iizek Stary wies w poblizu Wisly, gm. toni6w 
dm. 5, mk. 38. 
f.
g wies nad rz. Wisl,!. gm. Osiek -dm. 11, mk. 61. 
- nazywano przedmiesciem os. Osiek. W poblizu jeziorko. 
f.
g wies nad rz. Czarnq, gm. Polaniec - dm. 41, 
mk. 196. Wspomniana w dok. z pierwszej polowy XVII w. 
f.ojowice wies, gm. Samborzec - dm. 33, mk. 215. 
Stanowila uposazenie kosciola sw. Piotra w Sandomierzu. 
f.oni6w folw. gm. toni6w - dm. 8, mk. 179. 
W XV wieku byl dziedzictwem Pawlil Gniewosza, p6z- 
meJ Jana Wnorowskiego h. Strzegonia. W r. 1596 przeszedl 
w r
ce Chrzanowskich, p6zniej nalezal do Kuczkowskich. 
Obecnie palac murowany i stararmie utrzymany park 
nalezy do hr. MoszYl1skicn, kt6rzy maj,! t. w swojem po
 
siadaniu od XVIII w. Od szeregu lat prowadzi si
 tu wyr6h 
ser6w na wz6r szwajcarskich. 
f.oni6w wies, gm. toni6w - dm. 57, mk. 319. Posia- 
da Urzqd Gminny, Ajencj
 pocztowq, 4-kl. Publ. Szkol
 
Powsz. Straz Pozarnq. Ochotn. Kosci61 paraf., murowany 
na wzg6rzu, niewiadomej erekcji, istnial juz w r. 1440. Na- 
grobki koscielne zaczynaj,! si
 od 1624 r. - W r. 1928 do
 
prowadzono do toniowa szos
 z Sandomierza. 
f.opaty Garbowskie kol. gm. Dwikozy. 
f.ownica wies, gm. Lipnik - dm. 51, mk. 270. Posia- 
da 2-kl. Publ. Szkol
 Powsz. Na wzg6rzu od doli ny, wedlug 
miejscowej tradycji, mial stac zamek. 
f.ukawa folw. gm. Wilczyce - dm. 4, mk. 104. 
f.ukawa koI. gm. Wilczyce - dm. 8, mk. 71 
f.ukawa wies, gm. WiIczyce-dm. 53, mk. 347. 
, Posiada 1
kl. PubI. Szkol
 Powsz. Wies wspomnia- 
na w XIII w.
		

/31_0001.djvu

			29 


Kosci61 paraf. mur. z XVIII wieku. W gl6wnym oltarzu 
rzeiba Chrystusa na krzyzu. Dzwonnica drewniana. 
l-ukawica kol., gm. Jurkowice - dm. 53, mk. 320. 
l-ukowiec folw. gm. Koprzywnica - dm. 1, mk. 63. 
l-ukowiec wies, nad rz. Wislq, gm. Koprzywnica- 
dm. 16, mk. 104. 
Posiada 1.kl. Publ. Szkol
 Pow., mieszczi}cl} sil; chwi- 
lowo w budynku pokordonowym b. strazy rosyjskiej. Wspo- 
minana w XIV w. 
l..upicha przy szosie Sandom. Opatow. W spisie z r. 1921 
nie notowana. Tu, mi
dzy 5 a 6 km., w doli nee stala karczma 
rozebrana przed kilkunastu laty, w kt6rej wedlug podania 
djabel porwal Twardowskiego. IOTa karczma Rzym si
 
nazywa." Nazwa "tupicha" wedlug podal1 miejscowych po- 
chodzi od licznych napad6w bandyckich na przejezdzajl}cych. 
Malice folw. gm. Lipnik - dm. 5, mk. 163. 
Malice wies, gm. Lipnik - dm. 29, mk. 195, w tem 
wyzn. mojz. 11. Posiada 1-kl. Publ. Szkol
 Powsz. Wies ta 
znana jest juz w XII wieku. 
Kosci61 drewniany, istniejqcy juz w XV wieku. W XVI w. 
dziedzice wsi Malice h. Junosza, przyjqwszy kalwinizm, za- 
mienili kosci61 na zb6r, kt6ry istnial do 1635 r. Po pro- 
cesach miejscowy proboszcz wraz z ludem dokonal silq 
odbioru kosciola, co naturalnie pocii}gn
lo wiele ofiar. Kal- 
wini wybudowali nowy kosci6i, kt6ry zburzony zostal w r. 1702. 
We wsi znajduje si
 stary cmentarz grzebalny z kOl1ca 
XVIII. w. Na polach od strony p61nocnej dobrze zachowane 
kurhany. 
. Malice wies, gm. Samborzec - dm. 56, mk. 331. 
W XVwieku wlasnosc biskup6w krakowskich. 
Maliyn gm. Lipnik - dm. 14, mk. 97. 
W XV w. nalezala do Jana h. Top6r. Tu w'r. 1915 
odbywaly sil; walki legjonist6w z moskalami. 
Malawies folw. gm. Wisniowa - dm. 3, mk. 36. 
W r. 1870 oddzielony od d6br Bogorja - miasto.
		

/32_0001.djvu

			30 


Malawies wies, gm. Wisniowa - dm. 14, mk. 97. 
Wspominana w XVII w. 
Mar
cin kol. Lipnik - dm. 29, mk. 166. 
Masnik wies nad rz. Wislej, gm. Polaniec - dm. 6, 
mk.46. 
Matjaszow (Matyasz6w) wies nad rz. Wislil, gm. Tursko 
Wielkie - dm. 57, mk. 285. Obszar folw. nalezal do d6b; 
hr. Artura Potocki ego. Znajduje sit; tu jezioro. 
Matjasz6w Staszowka wies, gm. Tursko Wielkie. 
Maziarka lesn. gm. Wisniowa - dm. 1, mk. 9. 
Mitki (Monki) wies nad rz. Czarnq, gm. Polaniec- 
dm. 16, mk. 86. Niegdys stanowila uposazenie kosciola 
w Polancu. 
M
czennice wies, gm. Lipnik - dm. 31, mk. 230. 
Nazwa pochodzi od M
czin6w h. Rawa, mieszkanc6w tej 
okolicy, chociaz niekt6rzy podaj
, ze od walk katolik6w 
z kalwinami w. r. 1635 0 kosci61 w Malicach. 
W Mt;czennicach mialo zgin
e wielu kalwin6w. Wies 
jednak jest znacznie starsza. 
Michalin kol. gm. Lipnik. 
Mi
dzygorz folw. gm. Lipnik - dm. 4, mk. 113, w tem 
wyzn. mojz. 9. 
W XV wieku dziedzicem byl Jan Zaklika Mil;dzyg6rski 
h. Top6r. 
Na wzg6rzu stojil ruiny zamku Kazimierzowskiego, 
nalez
ce nastt;pnie do Jawornickich. 
Mi
dzygorz wies, gm. Lipnik - dm. 39, mk. 278, 
w tem wyzn. mojz. 40. Posiada 1
kl. Publ. Szkol
 Powsz. 
Wies M
 lezy w pi
knej dolinie rz. Opat6wki. W po- 
blizu jary lossowe oraz ruiny zamku na tie las6w, czyniq 
tt; okolicl; bardzo malownicz'l. Wyst
pujq tu piaskowce. 
Najbogatsze lomy kamienia szosowego w powiecie - wla- 
snose Sejmiku Powiatowego. 
Mikolaj6w folw. gm. Osiek - dm. 1, mk, 4.
		

/33_0001.djvu

			31 


Mikolaj6w wies, gm. Osiek - dm. 20, mk. 114, w tem 
wyzn. ewang. 67. Posiada dom modlitwy i pryw. szk61kl; ewang. 
MiIczany kol. gm. Samborzec. 
Folwark nalezal do d6br Zlota. 
MiIczany wies, gm. Samborz€c - dm. 49, mk. 314. 
Posiada 1
kl. Publ. Szkol
 Powsz. Wspominana w XIII w. 
W XV wieku wlasnosc biskup6w krakowskich. W po
 
bIizu w
wozy. 
Mlyn Zagorny kol. gm. Koprzywnica. 
Mogilki kol. gm. Wilczyce na gruntach wsi Daromin- 
dm. 5, mk. 31. Znajduje sil; tu cmentarzysko przedhisto
 
ryczne z epoki neoIitu. 
Mokoszyn folw. 03 kl. od Sandomierza, gm. Dwikozy- 
dm. 4, mk. 69. W XV w. folw. kr6lewski. Miesci si
 tu 
Szkola Rolnicza zenska im. Kr610wej Jadwigi, utrzymywana 
przez Sejmik Powiatowy. 
Mokoszyn wies 0 3 km. od Sandomierza, gm. Dwikozy- 
dm. 33, mk. 222. W XV wieku wies kr6lewska. 
Przy szosie kapliczka murowana, uszkodzona w r. 1915 
pociskiem, a odrestaurowana przez Oddz. Pol. Tow. Kra
 
joznawczego w Sandomierzu w r. 1928. 
Monastyrek kol. gm. Rytwiany - dm. 7, mk. 39. 
Monastyrek lesn. gm. Rytwiany - dm. 1, mk. 11. 
Mostki kol. gm. WiSniowa - dm. 11, mk. 66. W r. 
Mostki os. mlyn, gm. Wisniowa. 
1870 folw. oddzielony od d6br Bogorja. 
Mostki papiernia, 
m. Wisniowa - posiadala papiernic;. 
Mostki wies, gm. Wisniowa - dm. 50, mk. 335, w tern 
wyzn. mojz. 41. Wspominana w XVII w. 
Moszynskie Gory kol. gm. Jurkowice - dm. 9, mk. 51. 
Moszyny kol. gm. Jurkowice - dm. 20, mk. 144. 
Folwark ten w r. 1881 oddzielony od d6br SzczegIice. 
Msci6w kol. gm. Dwikozy - dm. 43, mk. 248. Msci6w 
folw. oddzielony w r. 1879 od d6br Kamien Msciowski. 
Msci6w wies nad rz. Wislq, gm. Dwikozy - dm. 44,
		

/34_0001.djvu

			32 


mk. 281. Wedlug Dlugosza Msczyow i Msczynyow, t. j. 
Mszczuj6w, od imienia Mszczuj. Jest to wies rycerska 
z XII w. Wies ta miala bye dziedzictwem Jak6ba z Ko
 
niecpola h. Pobodze. Nast
pnie stanowila uposazenie ko- 
sciola Sw. Piotra w Sandomierzu. 
Mucharzow patrz Strzegom Mucharz6w. 
NakoI wies nad rz. Wisl
, gm. Tursko Wielkie -- om. 
22, mk. 163. Posiada 1-kl. Publ. Szkol
 Powsz. 
Naslawice ko!. j;!m. Klimont6w - dm. 19, mk. 109, 
w tern wyzn. mojz. 33. 
Naslawice wies, gm. Klimont6w - dm. 23, mk. 146. 
Jest to wies rycerska z XII w. Nazwa wskazuje na zalo- 
zyciela rycerza Naslawa. 
Wspominana w dok. z XVII w. Wies w ladnem polozeniu. 
Tuz dw6r, otoczony pi
knym parkiem na stoku wzg6rza. 
Nawodzice folw. gm. Jurkowice - dm. 6, mk. 134, 
w tern wyzn. mojz. 9. 
Nawodzice wies nad rz. Koprzywiankq gm. Jurkowice- 
dm. 98, mk. 593. Posiada 2-kl. Pub!. Szkol
 Powsz. i Straz 
Pozarn
 Ochotnicz
. 
Niedrzwice folw. gm. Koprzywnica - dm. 1, mk. 6. 
Dawny folwark szlachecki, dawal dziesi
cinl; proboszczowi 
w Koprzywnicy. Obecnie wlasnosc Niwil1skich. 
Pi
kny stary dw6r z dachem mansardowym. 
Niedrzwice os. mlyn, nad rz. Koprzywiank
, gm. Ko- 
przywnica. Jest to stary mlyn, oddajqcy niegdys dziesi
cin
 
biskupowi krakowskiemu. , 
Niedrzwice wies, gm. Koprzywnica - dm. 25, mk. 201. 
w tem wyzn. mojz. 12. Posiada 2-kl. Publ. Szkoll; Powsz. 
W XV w. dziedzicem byl Jan Nyedrzwyczky h. Powala. 
Mi
dzy Niedrzwicami, a wsiq Zbigniewicami stara 
figura sw. Anny. 
Niedzialki wies, gm. Rytwiany - dm. 44, mk. 297, 
Przy drodze do Polanca ciekawy okaz jalowca wysoko- 
piennego.
		

/35_0001.djvu

			33 


Niekrasow Poduch. w dok. Nyekrassow wies, gm. 
Tursko Wlk.- dm. 40, mk. 247. 
Zaluzenie parafji si
ga czas6w Boleslawa Wstyclliwego. 
Obecny kosci61 modrzewiowy, ladnej budowy, 0 wysokim 
stromym dachu, pochodzi z r. 1661, okolony lip ami, ogrodzo- 
ny drewnianym parkanem. Kosciolek t
n stracil cZl;sciowo 
sw6j pierwotny charakter przez rozbudowC; od frontu. Przed 
kosciolem figura sw. Michala, pochodzi z Turska Malego. 
(ob) Tu trakt, wiodqcy z Sandomierza do Polanca, skrc;ca, 
tworzqc w calosci charakterystyczny obraz. 
Niekrasow Ukazowy wies, gm. Tursko Wlk. spisano 
IC}cznie z Niekrasowem Poduchownym. 
Znaleziono tu narzc;dzia krzemienne z epoki kamiennej. 
Niekurza wies nad rz. Wi sIC}, gm. Tursko Wlk. - dm. 
62, mk. 365. Tu odbywa si
 przew6z przez Wisl
 do stacji 
kol. Jaslany. Dlugosz wspomina, ze wies ta nalezala do d6br 
biskup6w krak. Kapliczka przydrozna z figurq sw. Jana. 
Nietuja wies, gm. toni6w - dm. 9, mk. 51. 
Niziny kol. gm. Koprzywnica - dm. 8, mk. 45. 
Nowa Wies, gm. Jurkowice. - dm. 58, mk. 374, w tern 
wyzn. mojz. 7. 
WchodziJa w sklad d6br Klimont6w. Wspominana 
w XVII w. 
Obl'ojce os. grn. Klimont6w - dm. 1, mk. 9. 
Obrazow folw. gm. Obraz6w - dm. 5, mk. 47. 
tadny dworek. 
Obraz6w wies, gm. Obraz6w-dm. 37, mk. 223. w tem 
wyzn. mojz. 10. Posiada 2-kl. Publ. SzkolC; Powsz.; Urzqd 
Gminny; Poster. Pol. Pal1stw.; Stri\Z Poz. Ochotn. 
Jest to starozytna osada, wspomniana w dokumencie 
z r. 1256. - Kosci61 byl drewniany, pod wezwaniem sw. 
Piotra apostola. Obecny murowany 0 sklepieniu beczkowem, 
pochodzi z r. 1760. - Na cmentarzu grzebalnym z r. 
1811 katakumby w formie kaplicy w kopcu. - Tuz obok 
kosciola pi
kna odkrywka IOssowa.
		

/36_0001.djvu

			34 


Obrazow Poduchowny wies, gm. Obraz6w.- dm. 12, 
mk.75. 
Obrazow Szpitalny folw. gm. Obraz6w - dm. 2, 
mk. 27, w tem wyzn. mojz. 17. 
Nalezy do szpitala sw. Ducha w Sandomierzu. 
Ocinek wies, gm. Wilczyce - dm. 31, mk. 214. 
Kr61 Wladyslaw tokietek nadal wsie kr6lewskie Oczyno 
i Radoszkowice Markowi i Robertowi w6jtom sandomierskim. 
Do polowy XIX w. nalezala do m. Sandomierza. 
Ogrody koI. gm. WiSniowa - dm. 4, mk 21- 
OkrilgJa lesn. gm. Tursko Wlk. - dm. 1, mk. 16. 
Okrqgla wies, gm. Tursko - Wlk. dm. 34, mk. 211. 
Posiada 1-kL Publ. Szkol
 Powsz. w budynku gmin., drew- 
nianym, krytym slomq. 
Olbierzowice wies, gm. Jurkowice-dm. 39, mk. 262. 
Posiada 4-kl. Publ. Szkol
 Powsz. - Parafja zalozona byla 
w XU wieku. 
Wedlug Dlugosza istnial tu juz w polowie XV wieku 
kosci61 parafjalny drewniany. Dziedzicem wsi byl Marcin 
Szitko Olbyerz, od kt6rego przybrala swq nazw
. 
Do 1631 r. kosci61 zostaje w r
ku aryan6w, nastl;pnie 
przechodzi w administracj
 dominikan6w w Klimontowie. 
W kosciele znajdowal si
 krucyfiks rzeibiony w drzewie, 
pochodzqcy ze spalonego przez Szwed6w dworu w sqsied- 
nich Witowicach, czczony przez parafjan jako cudowny. 
Pi
kny ten kosci61ek, zabytek budownictwa drewnianego, 
zostal rozebrany, ust
puiqc miejsca w 1910 r. nowowzno- 
szonej swiqtyni. 
Obecny kosci61, murowany wedlug projektu architek. 
Stefan a Szyllera, imponuje SWq okazalosci q . W prawej nawie 
znajduje sil; w oltarzu przeniesiona z dawnego kosciola, 
wyzej wspomniana rzeiba Chrystusa. 
Na cmentarzu grzebalnym pochowani Sq powstancy 
z r. 1863 i legjonisci z walk 1915 r. 
Opalina mlyn gm. Jurkowice - dm. 1, mk. 30,w tem 
wyzn. mojz. 9.
		

/37_0001.djvu

			35 


Opat6wka rz. lewy doplyw Wisly dlugosci 55 km.- 
Do powiatu wchodzi pod wsiq Malice. Dolina tej rzeczki 
w wielu miejscach odznacza si
 malowniczosciq, zbierajqc 
swe wody z teren6w lossowych, bogato urozmaiconyc;h 
skutkiem erozyjnego dzialania. 
Osada mlynska kol. gm. Koprzywnica. 
Osada kol. gm. Tursko Wlk. 
Osieczko wies, tuz przy osadzie gm. Osiek - dm. 98, 
mk. 561- 
Osiek folw. gm. Osiek - dm. 3. mk. 53. 
Wchodzil w sklad majoratu rzqdowego Osiek. 
W r. 1832 g16wnl1 cz
sc d6br nadano jako majorat senato- 
rowi Pogodinowi. Od r. 1866 byl w posiadaniu Aleksandrowej 
z Pogodin6w Petrowej. 
Osiek os. m. gm. Osiek - dm. 193, mk. 1352 w tem 
wyzn. mojz. 539. Posiada 6-kl. PubI. Szkol
 Powsz., Urzqd 
Gminny, Straz Poz. Ochot., Posterunek Policji Urzqd Poczto- 
wy, aptek
. 
Jest to starozytna osada. Na poczqtku XI wieku Bo- 
leslaw Chrobry nadaje wies Osiek Benedyktynom Swi
to- 
krzyskim. T
dy szedl dawny trakt z Krakowa do Sando- 
mierza. Dlatego tez cz
sto zatrzymywali si
 tu kr610wie. 
Zapewne stal tu zamek ksiqz
cy, 0 kt6rym tylko jest poda- 
nie i wskazujq miejsce obok folwarku. Tu datowany jest 
przywilej Boleslawa Wstydliwego z r. 1262 dla klasztoru 
koprzywnickiego. 
Kazimierz Wielki przebudowal zamek i cz
sto w niem 
zatrzymywal si
. Tu r6wniez zatrzymywal si
 ten kr61 w r. 
1370, wracajqc z low6w pod Przedborzem, gdzie ulegl nie- 
szczc;sliwemu wypadkowi. 
W r. 1430 Jagiello nadaje miastu prawo niemieckie. 
Jan Olbracht pozwala w r. 1497 wystawic lazni
 
i przeznacza z niej doch6d na uzytek miasta z pewnemi 
swiadczeniami do skarbu kr6lewskiego. 
Zygmunt I w r. 1518 uwalnia miasto od wszelkich 
danin i pobor6w na lat 8 z powodu spalenia siC; miasta.
		

/38_0001.djvu

			36 


W r. 1602 znajdowalo sil; 2 rzeinik6w, oplacajqcych 
po 1 zl,; doch6d z laini i od p
dzC}cych j:1orzalk
, kt6rych 
bylo czterech, naleial do miasta, pod obowiC}zkiem napra- 
wiania dr6j:1 pobliskich. 
Zygmunt III wzbrania zydom w 1605 r. p0d surowemi 
karami osiadac w tym miescie, mieszczanom zas sprzedawae 
im domy, oj:1rody, lC}ki i wynajmowae mieszkanie. - W0j:16Ie 
kr61 Zygmunt III okazuje wiele zainteresowania sjE; Osiekiem. 
Pierwotny kosci61 drewniany pochodzil podobno z po- 
czqtku XI wieku. Obecny, nie przedstawiajC}cy architekte- 
nicz.nie nic szczeg6Inej:10, pochodzi z 1852 r. W bocznej 
kaplicy jest stary oltarz w stylu renesansowym, pochodzC}cy 
z rozebranego kosci61ka modrzewiowego na cmentarzu j:1rze- 
balnym. Na cmentarzu koscielnym zwraca uwag
 olbrzymia 
lipa. Na rynku znajduje siE; kapliczka murowana. 
Do Osieka odnoszq siE; r6zne przepowiastki jak: kowal 
zawinil, slusarza powiesili i t. p. 
Osiek os. mlyn. j:1m. Osiek. 
Osiny lesn. gm. Jurkowice - dm. 1, mk. 13. 
Osiny wies, j:1m. Lipnik - dm. 23, mk. 129. 
Posiada 1-kl. Publ. Szkol
 Powsz. 
Ossala kol. gm. Tursko Wlk.-dm. 33, mk. 253, w tern 
wyzn. mojz. 27. 
. Ossala wies, j:1m. Tursko Wlk. w dok. Oszalya i Oso- 
ya - dm. 66, mk. 444. Posiada 3-kl. Publ. Szkol
 Powsz., 
Straz Poz. Ochotn. - Dluj:1osz wspomina 0 tej wsi. 
W r. 1578 nalezy do Turskich. Dobra Ossala ulej:1ly 
w r. 1874 rozdzialowi. 
Ossolin folw. gm. Klimont6w -dm. 3, mk. 101. 
Naldy do Szymona Karskiego. Posiada gorzelni
. Na 
j:1runtach folw. widniejC} ruiny. Jest to dawna wlasnose To- 
porczyk6w, kt6rzy juz w XV wieku posiadajC} w okolicy 
liczne posiadlosci. 
W r. 1578 wlasnose Ossolinskich. Gdy Jerzy Ossolil1- 
ski, podskarbi koronny, otrzymal w 1633 r. od Urbana VIII
		

/39_0001.djvu

			37 


tytul ksillz
cy, wtedy, chcllc uswietnic sWIl dostojnose w ro- 
dzinnem gnieidzie Ossolin, wybudowal wspanialll rezydencj
 
na rodzimej skale. 
Zamek w stylu wloskiego renesansu, z pi
knemi ogro- 
dami, dzi
ki terenowi odznaczal si
 wspanialosciq we- 
wn
trznego urzildzenia, jak r6wniez artyzmem wn
trza. Za
 
mek ten w r 1816 zostal zburzony na rozkaz 6wczesnego 
dziedzica Ant. hr. Led6chowskiego. Do dzis pozostala baszta 
i brama z cz
sciq muru. 
Dobra Ossolin w r. 1901 nabyl od Jerzego OssoHl1skiego 
Michal Karski. - Z Ossolina ku Goilicom wiedzie wspaniala 
aleja lipowa. 
Ossolin wies, gm. Klimont6w-dm. 15, mk. 98. 
Zalozona w pierwszej polowie wieku XIV. 
Posiada 2
kl. Publ. Szkol
 Powsz. Pi
kne aleje lipowe 
zdobill t
 miejscowosc. Nieco za wsi'l przechowala si
 
kaplica ziemiq kryta zwana Betlejem - "Betlejki." Kaplica 
ta wybudowana w r. 1640 w postaci kopca z wiezyczkll 
i obok mieszkaniem pustelnika. Do kaplicy tej sprowadzona 
byla ziemia z Betlejem. Dokola kaplicy znajduje si
 cmen- 
tarzyk, otoczony niskim murem. W Ossolinie zwraca r6w- 
niez uwag
 figura sw. Jana z r. 1762. 
Ostrol
ka folw. gm. SamborzeC - dm. 4, mk. 65. 
Ostrol
ka wies, nad rz. Wislq gm. Samborzec-dm. 19, 
mk. 114. Wspominana w XIV w. Na gruntach wsi cz
sc 
p61 nosi nazw
 Tarn6wka, r6wniez tq nazwq obj
ta jest 
(-;z
sc jeziora Pleszcza. 
Otoka Gilgolinska kol. gm. toni6w - dm. 6, mk. 32. 
Otoka Grabinska wies nad rz. Wi SIll, gm. toni6w- 
dm. 30, mk. 193. 
Owczary kol. gm. Koprzywnica - dm. 3, mk. 35. 
Pelczyce DoIne kol. gm. Jurkowice - dm. 14, mk. 90. 
Pelczyce Dolne wies, gm. Jurkowice-dm. 20, mk. 123, 
w tem wyzn. mojz. 7. Wspomniana w dok. z XV w. 
Pelczyce G6rne koI. gm. Jurkowice-dm. 13, mk. 73.
		

/3_0001.djvu

			WACf.AW SKARBIMIR LASKOWSKI. 


SLOWNIK 
KRAJOZNAWCZY 


MIEJSCOWOSCI 
POWIATU SANDOMIERSKIEGO 


WYDANE Z CZ

CIOWEJ ZAPOMOGI W\'DZIAI:.U POWIATOWEGO. 
SANDOMIERZ 
1929.
		

/40_0001.djvu

			38 


Pelczyce G6rne wies, gm. Jurkowice-dm. 15, mk. 94. 
Wies rycerska z XII w. Nalezala do Jana Pulya h. 
Syrokomla. 
Na poczl'}tku XVI wieku Pekzyce major nalezaly do 
Elzbiety Krzesimowskiej. 
P
chowiec gm. KIimont6w - dm. 14, mk. 101. 
Dawniej Panchowice. W XV wieku dziedzicami by Ii 
Stanislaw i Jan Nieczujowie. W r. 1578 wies P
chowiecz 
jest wlasnosciq BartIomieja Mroczko. 
P
ch6w folw. gm. KIimont6w -dm. 4, mk. 101, w tern 
wyzn. mojz. 9. 
W r. 1885 dobra te skladaly si
 z folw. P
ch6w, P
- 
chowiec i T
czynopol. W XV wieku dziedzicBmi P. Sl'} Jan 
Slupecki h. Rawa, Andrzej i Jan Pqchowski h. Grzymala. 
P
ch6w wies, gm. Klimont6w - dm. 61, mk. 371. 
P
clawice folw. gm. Lipnik - dm. 1, mk. 67. 
P
clawice wies, gm. Lipnik - dm. 2, mk. 14. 
W dok. z 1191 r. Policowici, jako uposazenie kosciola 
P. Marji w Sandomierzu. 
W XV wieku dziedzicem byl Jan Feliks z Tarnowa 
h. LeIiwa. 
P
czyny koI. gm. Wilczyce - dm. 21, mk. 135. 
P
czyny wies, gm. Wilczyce - dm. 17, mk. 121. 
Posiada 1-kl. Publ. Szkol
 Powsz. 
W r. 1508 wies P
czyny i czqstka Wilczyc, wlBsnose 
Mikolaja Uchacza. 
P
czyny os. mlyn gm. WiIczyce - dm. 3, mk. 19, 
w tern wyzn. mojz 6. 
Mlyn P
czYl1ski wspominany jest juz w kO/1cU XVII w. 
P
slawice ko!. gm. Jurkowice - dm. 20, mk. 140, 
w tern wyzn. ewang. 5, wyzn. mojz. 9. 
P
slawice alba P
c1awice wies, gm. Jurkowice-dm.24, 
mk. 176. W dok. wymieniona jako Panczlawicze, Penczlawlcze. 
W XV W. dziedzicem byl Mikolaj Chr6sciel h. Ostoja 
j Jan Dmitrowskj h. PiIawa. W r. 1508 wlasnosc Jana Kuli de
		

/41_0001.djvu

			39 


Pi)czlawyczej w r. 1578 wlasn. Benedykta Dymitrowskiego. 
W r. 1915 byl tu szpital polowy legjon6w. 
P
slawska kolonja wies, gm. Jurkowice - dm. 38, 
mk. 237, w tem wyzn. ewang. 6. 
Na gruntach wsi znajduje si
 stary cmentarz grzebalny 
ewangelicki. Zwraca uwag
 dUZ8 ilosc glaz6w narzutowych. 
Piaseczno folw. gm. toni6w - dm. 3, mk. 88. 
Piekary Kapitula koI. gm. Obraz6w - dm. 6, mk. 40. 
Nalezala do kapituly sandomierskiej. 
Piekary Kustodja kol. gm. Obraz6w - dm. 10, mk. 54. 
Piekary Prokustodja kol. gm. Obraz6w - dm. 5, mk. 31. 
Piekary RZildowe wies. gm. Obraz6w - dm. 11, mk. 76. 
Piekary Wikarjat koI. gm. Obraz6w - dm. 1, mk. 10. 
W dok. z XIII w. Peccare. Wymienione w akcie uposazenia 
klarysek w Zawichoscie przez Boleslawa WstydIiwego w 1257. 
Wladyslaw tokietek w 1292 r. nadaje Sygfrydowi, 
kustoszowi kolegjaty w Sandomierzu pewne cz
sci we wsi 
Piekary, a mianowicie: "Zdrantconis, Wr6blonis, Luthami
 
ronis, Ostressonis, Raconis, Posassonis, Michaelis, Stanco- 
nis, Mathie et Carlonis." Tenze Sygfryd w 1303 r. daje 
Ian ziemi w Piekarach, - mi
dzy bagnem a wi)grodem, na 
uposazenie podkustodji. 
Kazimierz Wielki w r. 1356 zezwala kustoszowi zalo- 
zyc karczm
 w Piekarach. 
PieIaszow kol. gm. Wilczyce - dm. 28, mk. 172. 
Pielaszow wies, gm. Wilczyce - dm. 25, mk. 174. 
Wymieniana w XIII w. jako nalezqca do uposazenia 
klasztoru koprzywnickiego. W 1578 r. wlasnose Alberta 
Komornickiego. 
W r. 1822 miala tu bye kaplica biskupia. 
Pieprzowki zwane pospoIicie "G6rami Pieprzowemi"- 
kraw
dz wyzyny sandomierskiej, rozcii)gajilca si
 na prze- 
strzeni 2 klm. a si
gaj'lca do 80 m. nad poziom Wisly. 
Pieprz6wki zbudowane z ilolupk6w i kwarcyt6w kambryj
 
skich. Tu odkryto cmentarzyska przedhistoryczne.
		

/42_0001.djvu

			40 


Z Pieprz6wek rozcii}ga si
 pi
kny widok na rozleglq 
nizin
 sal1sko
wislal1sk'l, na wst
g
 Wisly i Sandomierz. 
Piory wies, gm. Tursko Wielkie - dm. 11, mk. 74. 
Piotrowka wies, gm. toni6w - dm. 3, mk. 23,- 
nalezy do d6br toni6w. 
Pliskowola wies, gm. Osiek - dm. 217, mk. 1186. 
Posiada 2
kI. Publ. Szkol
 Powsz. W r. 1578 Wola Plyska 
wies kr6lewska. 
Pluskawa gaj6wka gm. Rytwiany. Ti} nazwi} obj
ta 
jest cz
se lasu. 
Placzkowice wies, gm. Klimont6w - dm. 16, mk.109. 
W XV w. Placzkowycze, wlasnosc Mikolaja Placzkow- 
skiego h. Srzeniawa. W r. 1578 wlasnosc Stilnislawa Sam- 
pricha. Pami
tna z walk legjonist6w z moskalami w r. 1915. 
Pleszcza jez. ob Zajeziorze. 
Podeszka koI. gm. Wisniowa. Nazw
 tej kol. wypro- 
wadzajq od zabaw i muzyk na "pocieszenie". Byla tu 
smolarnia. 
Podd
bowiec kol. gm. Wisniowa - dm. 21, mk. 122. 
Podgaje folw. gm. Dwikozy - dm. 2, mk. 48. 
folw. ten w r. 1879 oddzi-elony od d6br Kamien 
Msciowski. 
Podklasztorze folw. gm. Rytwiany - dm. 4, mk. 43. 
Patrz Rytwiany wies. 
Podlesie folw. gm. Jurkowice - dm. 2, mk. 21. 
Podlesie wies, gm. Jurkowice - dm. 13, mk. 90. 
Podlesie folw. gm. Wisniowa. 
Podlesie Safader6w, gm. Wisniowa. 
Podl
c;.l;e vel Podl
ze kol. gm. Jurkowice - dm. 6, 
mk. 35. Wspomniana w dok. z XVII w. 
Podmaleniec kol. gm. Wisniowa - dm. 20, mk. 114 
Podmostki koI. gm. Wisniowa - dm. 5, mk. 34. 
Podskale wies nad rz. Wisli}, gm. Polaniec, t. zw. 
Podskale Przedmiejskie, byla to pierwotna osada miejska 
Polaniec. Tu mial stac kosci61 sw. Katarzyny. Tu byla
		

/43_0001.djvu

			41 


g16wna przeprawa wojsk rosyjskich w czasie powstania 
kosciuszkowskiego. Miejsce zatrzymania si
 Kosciuszki. 
Na plebanji w Polal1cu znajduje sil; tablica piaskowcowa 
z dat'l 1683 pocl1odzi}ca z dawnej kapliczki na Podskalu. 
Pokrzywianka wies nad rz. Pokrzywianki}, gm. Jurko- 
wice - dm. 50, mk. 32\. 
Polaniec folw. - dm. 1, mk. 30, wyzn. mojz. 
Jest to zapewne dawne w6jtostwo. 
Polaniec os. miejska nad rz. Czarni}, gm. Polaniec- 
dm. 432, mk. 2561, w tem wyzn. mojz. 1025. - Urzi}d 
Gminny, poczta, 7-k!. Szkola Powsz., apteka, Ochot. Straz 
Poz. W dok. z r. 1191 Polancz, 1285 Polanc, Polyanecz. 
Jest to stara osada. W 1264 Boleslaw WstydIiwy 
nadal Mikolajowi, synowi Bartlomieja, przywilej na zalozenie 
miasta na obszarze ziemi nalezi}cej do grodu. 
W r. 1285 Leszek Czarny ks. krakowski, sandomierski, 
sieradzki, nadajilc Stanislawowi z Chrobrza wies Kl;bl6w 
uwalnia go od juryzdykcji grodu polanieckiego. 
W polowie XV w. bylo tu 180 mieszczan maji}cych 
swe domy. 
Polaniec jest pod opiekq kr6l6w. Kr61 Zygmunt I 
w r. 1507 nadaje targ i trzy jarmarki. Zygmunt III, ciqgnqc 
przeciw rokoszanom, stan'll tu z wojskiem we wrzesniu 1606. 
Osada zczasem upada. 
W r. 1794 stoi tu obozem Kosciuszko. Tu wydaje 
7 maja sw6j manifest. 
Parafja polaniecka bardzo stara. Obecny kosci61 
w stylu romal1skim z r. 1899, obok kaplica z konca XVII w. 
Polaniec dzisiaj robi wrazenie zapadlej osady opuszczonej. 
Na szczeg6lnil uwag
 zasluguje b6Znica drewniana, 
pil;kny zabytek budownictwa drzewnego. Wewnqtrz malo
 
widla z 1679 r. 
Por
ba Szczeglicka kol. gm. WiSniowa - dm. 1, mk. 8. 
Byla tu smolarnia. 
W r. 1880 folw. Porl;ba oddzielony od d6br Szczeglice.
		

/44_0001.djvu

			42 


Postronna kol. gm. Klimont6w - dm. 43, mk. 252. 
W r. 1884 folw. Postronna posiada! 391 mrg. gruntu 
ornego. 
Postronna wies, gm. Klimont6w - dm. 9, mk. 61. 
W XV w. wlasnose Jak6ba Moscickiego h. Ostoja, 
Mroczka i Banczelskiego h. Ostoja. W 1508 r. P., w cz
sci 
i Dmoszyce, wlasn. Mikolaja Dmoszyckiego. W 1578 wlasn. 
Stan. Niedzwiedzkiego. 
Przewloka folw. gm. Koprzywnica - dm. 2, mk. 34, 
w tem wyzn. mojz. 5. 
Przewloka wies nad rz. Wislil. gm. Koprzywnica- 
dm. 20, mk. 135. 
Na obszarze wsi jest jezioro zarosle trzcinil. 
Przezwody folw. gm. Wilczyce - dm. 5, mk. 122. 
W r. 1885 do d6br tych naldal folw. Bugaj. Przez
 
wody obecnie nalezq do rodziny Zal
skich. biorficej czynny 
udzial w powstaniu 1863 r. Tu we dworze by! punkt zborny 
powstanc6w i post6j dla przechodzilcych oddzial6w. 
Przezwody wies, gm. Wilczyce-drn. 51, mk. 174. W dok. 
z 1257 r. Prezuuod, u Dlugosza Przezwody, Przeszwatki. 
W po!owie XV w. Calil wies zajmuje szlachta h. Janina. 
W r. 1578 nalezala do Stanislawa Garbowskiego, Mikolaja 
Przeinickiego i Krzysztofa Jarockiego. 
Przybyslawice kol. gm. Klimont6w - dm. 3, mk. 66, 
w tern 1 ewang. i 7 wyzn. mojz. 
Przybyslawice wies, gm. Klimont6w - dm.25, mk. 144. 
Wies rycerska z XII w. wskazuje na zalozyciela ryce- 
rza w osobie Przybyslawa. 
W XV w. jest wlasnosciil Stanislawa Nyerada h. Ostoja, 
Mikolaja h. Jesionna. 
Przychody wies, gm. Polaniec - dm. 17, mk. 112. 
Przylogi Komorna kol. gm. Obraz6w - dm. 5, mk. 27. 
Radoszki wies nad rz. Opat6wkq, gm. Wilczyce- 
dm. 68, mk. 444, w tem 7 wyzn. mojz. Posiada 1-kI. Publ. 
Szk. Powsz. Strai Poz. Ochotn. Znana juz w XIII w.
		

/45_0001.djvu

			43 


Pierwotna nazwa Radoszkowice. 
Krol Wladyslaw tokietek nadal jil w6jtom sandomier- 
mierskim. Do polowy XIX w. nalezala do m. Sandomierza. 
W poblizu malownicze wqwozy. 
Radowilz folw. gm. Koprzywnica - dm. 1, mk. 25, 
w tern wyzn. mojz. 6. Dlugosz wspomina, iz byl to folw. 
rycerski. 
Radowilz wies nad rz. Wi!ilij, gm. Koprzywnica - dm. 
13, mk. 86. 
U Dlugosza Radobarsz. W XV w. wies ta nalezala 
do parafji Miechocin. 
Rajmuntowice os. gm. Klimont6w - dm. 1, mk 10, 
wyzn. mojz. 
W XV w. Ramoltowice wlasnosc Syrokoml6w. 
Rajrnuntowice mlyn nad rz. Koprzywiankf), gm. Jur- 
kowice. 
Rekle ko!. gm. Jurkowice dm. 7, mk. 41- 
Rogacz koI. gm. Klimont6w - dm. 27, mk. 141- 
W r. 1881 folw. Rogacz oddzielony od d6br Przyby- 
slawice. 
Rogal kol. gm. Lipnik. 
Rog6ino folw. gm. Jurkowice - dm. 1, mk. 10 wyzn. 
mojz. 
Rogoino Szczeglickie kol. gm. Jurkowice - dm. 6, 
mk.35. 
Romanowka kol. gm. Dwikozy - dm. 17, mk. 116. 
Folw. R. nalezal do d6br Garbow. 
Roso16wka ko!. gm. Wisniowa - dm. 17, mk. 110. 
Roiki albo Roszki folw. gm. Obraz6w - dm. 6, mk. 104. 
Folw. stanowi wlasnosc Tow. Dobroczynnosci. Na 
uwag
 zasluguje spichlerz modrzewiowy ze sladami rysiow. 
Znajdujq sil; tu domy przytulkowe dla podupadJych ziemian 
z fundacji Peregryna Lanckoronskiego. 
Roiki wies, gm. Obraz6w - dm. 28, mk. 188. 
Str/3z Poz_ Ochotn.
		

/46_0001.djvu

			44 


W XV w. siedzieli tu: Wicek, Bozek Sekula i bracia 
Swidry h. Nieczuja na wlasnych folwarkach. W 1508 r. 
Roszki wlasnose Roszkowskiego. 
W r. 1809 byla tu potyczka z austrjakami. 
Ruda lesn. gm. Rytwiany - dm. 1, mk. 13. 
Ruda wies, gm. Rytwiany, par. Polaniec - dm. 59, 
mk.387. W XV w. wlasnose Jana Rytwianski
go kaszt. krak. 
Posiada dwie kapliczki przydrozne: drewniani'j starszq 
murowanq nowszq. 
Rudniki wies, gm. Tursko Wlk. - dm. 60, mk. 360. 
Zalozona w XIV w. Posiadala mlyn n8 rz. Czarnej. 
W XV w. wlasnosc Jana Rytwianskiego kaszt. krak. 
W 1578 r. wlasn. kaszt. Radomskiego. 
Znaleziono tu monety z czas6w Boleslawa Wstydliwego. 
Ruszcza Plaszczyzna folw. gm. toni6w-dm. 8, mk.126. 
w tem wyzn. mojz. 7. 
Dobra R. Plaszczyzna skladaly si
 w r. 1885 z folw. 
R. Plaszczyzna i Polesie. 
Ruszcza koI. gm. t.oni6w. 
Ruszcza Plaszczyznawies, gm. toni6w-dm.25,mk.173. 
Jest to storozytna osada. W r. 1827 mi
dzy Ruszczi'j 
a BukoWil wykopano wiele przedmiot6w z epoki przedhi- 
storycznej. 
W r. 1366 Kazimierz Wielki zezwala przeniesc R. na 
prawo niemieckie. 
Ruszcza Dolna folw. gm. Polaniec - dm. 7, mk. 137. 
Dobra R. skladaly si
 w r. 1867 z folw. R. Dolna i Ry
 
bitwy. Obecnie wlasnosc Knothego. W ogrodzie pi
kne 
stare lipy. Stare drzewa w ogrodzie zwiqzane sq podaniem 
z Kosciuszki'j, kt6ry tu mial przebywac. 
W poblizu przeplywa strumyczek zwany Smierdzi'jczkq. 
Ruszcza DoIna wies, gm. Polaniec-dm.40, mk. 217. 
Posiada 1-kl. Publ. Szkol
 Powsz. 
W XV w. wlasnose Jana Biechowskiego h. Powala. 
Znaleziono tu narz
dzia krzemienne z epoki kamiennej.
		

/47_0001.djvu

			45 


Rybitwy kol. gm. Polaniec - dm. 1, mk. 6. 
Rybitwy wies nad rz. Wisl q , gm. Polaniec - dm. 29, 
mk. 173. 
W polowie XV w. wlasnose Jana Jugoszewskiego h. 
Habdank. Znaleziono tu narzl;dzia krzemienne z epoki ka- 
miennej. 
Rybnica os. mlyn. nad rz. Koprzywianki'j, gm. Jurko- 
wice - dm. 2, mk. 21, w tem wyzn. mojz. 10. 
Rybnioa wies, gm. Jurkowice - dm. 15, mk. 121. 
Nazwl; wsi wyprowadzajq od szeregu staw6w obfitujqcych 
w ryby. Posiada tartak i mlyn do mielenia gipsu. W r. 1863 
na polach tutejszych oddzial Czachowskiego stoczyl walk
 
z moskalami, w kt6rej ci ostatni poniesli porazk
. 
Rybnica Bukowka folw. gm. Jurkowice-dm. 1, mk.20, 
w tem wyzn. mojz. 8. 
Rychterowka albo Rejterowka os. gm. Polaniec 
dm. 1, mk. 24. 
Rylowice koI. gm. Klimont6w - dm. 15, mk. 94. 
Rylowice wies, gm. Klimont6w - dm. 8, mk. 51. 
Znana w XIV wieku. W XV w. Rilowicze. W 1578 r. 
wlasnosc Stanislawa Niedzwieckiego. 
Rytowka koI. gm. Jurkowice - dm. 9, mk. 57. 
Rytwiany cegiel. gm. Rytwiany. Spisana Iqcznie z folw. 
Rytwiany. Wyrabia cegly, dach6wk
 i dreny. Jest tu r6w- 
niez kaflarnia. W poblizu kapliczka przydrozna murowana. 
Rytwiany folw. gm. Rytwiany - dm. 15, mk. 226. 
Dobra te nalezq do taskich, T«;czynskich, Opalil1skich, 
Lubomirskich. Potockich. Od Potockich dostajq sil; ks. Ra- 
dziwiUom, do kt6rych nalezq obecnie. 
Racjonalne gospodarstwo rybne. 
Rytwiany lesn. gm. Rytwiany - dm. 7, mk. 56. 
Miesci si«; tu nadlesnictwo rytwianskie. 
Rytwiany os. fabr. gm. Rytwiany - dm. 22, mk. 322. 
Cukrownia otwarta w r. 1863, zamkni
ta w r. 1925, 
gorzelnia, tartak.
		

/48_0001.djvu

			46 


Rytwiany wies nad rz. Czarnq, dm. 219, mk. 1480, 
w tem wyzn. mojz. 40. Posiada 4-kl. Publ. Szkol
 Powsz. Pier
 
wotna szk6lka zalozona zostala w r. 1817 przez ks. IzabelI
 
Lubomirskq. Ochrona, Urzild Gminny, Post. Pol. Panstw. 
Straz Poz. Ochotn. W dok. z r. 1469 Rithffianij, u Dlugo- 
sza Rythwyani. 
Wies ta w XV w. byla siedzibq Jastrz
bczyk6w, kt6rzy 
zbudowali tu zamek i pisali si
 z Rytwian. 
Z zamku tego pozostal tylko fragment. 
Wojciech Jastrz
biec arcybiskup gnieznienski pozo
 
stawil synowcom swym Rytwiany. 
Okolo r. 1526 Rytwiany nalezi} do T
czynskich, z kt6- 
rych Jan, wojewoda krak. ahem z r. 1621 nadal kamedu- 
10m kilka wsi do swobodnego ulokowania sif; z zastrzeze- 
niem, ze gdyby z jakichkolwiek powod6w klasztor opuszczony 
zostal dobra te wr
caji} do sukcesor6w. Kameduli osiedli 
si
 wkr6tce w puszczy przy Rytwianach (3 klm) obecnie 
Podklasztorze. 
C6rka wojewody lzabelIa, wdowa po tukaszu Opa- 
linskim, zapisuje im w r. 1652, wies Kamieniec. 
Kosci61 wloskiej architektury z cegly i ciosu, ma wiezl; 
z zegarem. Wewnqtrz sciany i sufit zdobiq bogate gipsatury. 
W wielkim oltarzu zasluguje na uwag
 obraz Zwiastowanie 
N. M. P. p
dzla Venatiego. 
W prawej kaplicy (podziemia), do kt6rego wiedzie 
balustrada z czarnego marmuru, znajduje si
 grobowiec 
tukasza Opalinskiego, marsz. koron., jednego z najswiatlej- 
szych ludzi XVII w. 
W lewej kaplicy ladnie rozwii}zany grobowiec Macieja 
RadziwiUa, niestety, oltarz kaplicy ubogo i nielicujqco do 
zarysu imituje materjal szlachetny, z kt6rego winien bye 
zrobiony. - W zakrystji znajduje si
 woskowy biust zakon
 
nicy oraz lawaterz marmurowy i skrzynia kuta zelazem 
z bogatemi zamkami. Bramy wejsciowe do klasztoru nadajq 
charakterystyczny wyglqd tej odosobnionej w lesie siedziby.
		

/49_0001.djvu

			41 


Rzeczya Mokra folw. gm. Dwikozy - dm. 3, mk. 53. 
Dworek modrzewiowy, wokolo stare drzewa, w poblizu 
figura przydrozna sw. Jana. 
Rzeczyca Mokra wies, gm. Dwikozy-dm. 26, mk. 146. 
W XV w. nalezy do .par. sw. Pawla w Starym Sando. 
mierzu. Nalezy do Andrzeja Orzki h. Rawicz i Tomasza 
Pieczymuchy h. Sulima. 
W r. 1508 wies nalezy w cz
sci do Zofji Tudorow- 
skiej, w cz
sci do Jana Siupeckiego z Konar. W poblizu 
wqwozy 16ssowe. Okolica malownicza. 
Rzeczyca Sucha wies, gm. Dwikozy-dm. 42, mk. 233. 
Nalezala do d6br Gerlach6w. Na polach wsi stoi stara 
kapIiczka przydrozna. 
Sadlowice folw. gm. Wilczyce - dm. 8, mk. 158. 
W r. 1255 Sav.lonice, w 1257 Saulonicki, w 1262 Sa- 
ulonici w XV w. Schawlowycze. Dobra nalezq obecnie do 
J6zefa SwiezYl1skiego. 
Sadlowice wies, gm. Wilczyce - dm. 36, mk. 223. 
Posiada 1-kl. PubI. Szkol
 Rowsz. Straz. Poz. Ochotn. 
Boleslaw Wstydliwy, zakladajilc w r. 1255 szpital w Za- 
wichoscie, nadal na jego utrzymanie t
 wies. Nastl;pnie, 
zakladajqc przy szpitalu klasztor kluysek w 1257, nadal mu 
r6wniez Sadlowice. 
Wies ta az do r. 1875 nalezala do franciszkanek 
w Krakowie. 
Samborka albo Gorzyczanka - poczqtek bierze pod 
P
chowem, przeplywa okolo 25 klm. i wpada do jeziora 
Pleszcza, skqd pod Kocmierzowem uchodzi do Wi sly. 
Samborzec folw. gm. Samborzec - dm. 5, mk. 102, 
w tem wyzn. mojz. 13. Niegdys folwark rycerski. 
Dobra Samborzec oddzielone od d6br Sandomierz 
i ukazem z 1835 r. nadane jako majorat generalowi Pria- 
nisznikowi. 
Samborzec wies, gm. Samborzec - dm. 46, mk. 263. 
Posiada 2.kI. PubI. Szkol
 Powsz., Urzqd Gminny, Ajencj
 
poczt. Straz Poz. Ochotn.
		

/4_0001.djvu

			f) 


36!J1 



-"240 


OD6110 W DIECEZJALNYM ZAKLADZIE GRAfICZNO-DRUKARSKIM W SANDOMIERZU.
		

/50_0001.djvu

			48 


Wies rycerska z XII w. wskazuje na zalozyciela 
Sambora. 
W XIII w. Samborech przechodzil koleje Sandomierza 
w czasie napad6w tatarskich oraz najazd6w szwedzkich 
w XVII w. · 
W XIII w. stal tu kosci6J murowany. 
Obecny kosci61 pochodzi z r. 1691 i stoi na wysokim 
wzg6rzu IOssowym pochodzenia erozyjnego. Wdzi
czny 
w linjach maly ten kosci61ek posiada naw
 w ksztalcie ro- 
tundy. Z zewnqtrz wspierajil go szkarpy. Ze wzg6rza, na 
kt6rym stoi kosci61, roztacza si
 wspanialy widok na okolicl;, 
a w s:zczeg6lnosci na Sandomierz i nizin
 sansko-wislal1skil' 
Na kOl1cu wsi, na pochylosci wzg6rza jest cmentarz 
grzebalny. 
Samborzec Poduchowny wies, gm. Samborzec-dm.13, 
mk. 74. 
Samotnia kol. gm. Jurkowice-dm. 20, mk. 146, w tern 
wyzn. mojz. 8. 
Kolonj
 tl; Led6chowski podarowal Bialosk6rskiemu 
gen. b. wojsk polskich. W okolicy przebywaIi powstal1cy 
1863 r. 
Sandomierz miasto powiatowe nad rz. Wisl q , dm. 425. 
mk. 6763, w tem wyzn. mojz. 2641, prawosl.11, ewang. 12.- 
Odznacza si
 pi
knem polozeniem i zabytkowem budownic
 
twem. Jest stolicq biskupiq diecezji sandomierskiej, siedzibil 
wladz i urz
d6w powiatowych, panstwowych i samorzqdo- 
wych. Posiada Seminarjum Duchowne, z bogat q bibljotek q 
i muzeum, Pal1stwowe Semin. Nauczycielskie, Panstwowe 
Gimnazjum M
skie, dwie 7-kl. Szkoly Powsz., prywatnq 
Szkol
 Zawodowq dla dziewczqt, oddzial Pol. Tow. Kraj. 
z wlasnym gmachem, mieszczqcym muzeum i schronisko, 
Dom Ludowy - Stow. Bratniej Pomocy, Ochotniczq Straz 
Poz. wi
zienie, 2 szpitale, ogr6d miejski. 
Stacja kolejowa Sandomierz (dawniej Nadbrzezie), 
polozona na prawym brzegu Wi sly 0 2 klm. od miasta.
		

/51_0001.djvu

			49 


Pod Sandomierzem przechodzi} przez Wisl
 dwa mosty: 
kolowy tuz pod miastem i kolejowy, zbudowany w r. 1928 
o 4 klm. od miasta. 
Sandomierz jest osadi} przedhistorycznq. Na widowni
 
dziej6w wyst
puje juz w X w. w tym czasie powstaje tu 
kosci61 sw. Mikolaja, kt6ry z cZilsem ust
puje miejsGa kos- 
ciolowi Najswil;tszej Marji Panny, w kt6rym proboszczem 
byl Wincenty Kadlubek. 
Po smierci Boleslawa Krzywoustego Sandomierz zo- 
staje stolici} udzielnego ksi
stwa sandomierskiego, przecho- 
dzi r6zne koleje, jest pod opiekq dworu ksiili
cego i staje 
sil; osrodkiem politycznym i religijnym. Przezycia calego 
kraju odbijaji} siC; tu wybitnem echem. Szczeg6lniej dotkli- 
we byly napady Tatar6w, kt6rzy wymordowali tu zakonnik6w 
i wyniszczyli ludnosc. 
Zczasem zycie polityczne upada, wzrasta natomiast 
handel. 
Kazimierz Wielki otacza miasto murami, powstaii} pi
k- 
ne budowle. Sandomierz wzrasta i bogacieje. 
Bywali tu nast
pnie r6zni kr610wie polscy, okazuji}c 
zainteresowanie tym grodem. 
W XVI w. miasto dwukrotnie pali si
, przez co ubo- 
zeje, w XVII w. znowu dwukrotnie pali si
. Pod koniec tego 
stulecia najazd Szwed6w i wysadzenie zamku w powietrze 
przyczynia siC; do dalszego upadku miasta. 
W r. 1795 Sandomierz dostaje si
 w r
ce Austrji. 
W r. 1809 gen. Sokolnicki przypuszcza szturm do Sando- 
mierza w celu odzyskania miasta, w kt6rym utrzymal si
 
przez miesii}c, zmuszony nast
pnie zaszczytnie kapitulowac. 
Po r. 1815 Sandomierz staie si
 miastem obwodowem, 
nast
pnie powiatowem. Od r. 1818 jest stolici} biskupiq. 
Sandomierz przezyl przez wieki swe chwile g6rne 
i chmurne; dzisiaj skromna miescina powiatowa jest jakby 
dumnq przez swe zabytki minionych stuleci.
		

/52_0001.djvu

			50 


Z zabytk6w na szczeg6lnq uwag
 zasluguje na rynku 
ratusz wspanialy zabytek architektoniczny. Budowa monu- 
mentalna z pi
knil renesansowil attyk
 z kOl1ca XVI w. Sam 
zas ratusz si
ga przypuszczalnie XIII w. Budowla ta nie 
w jednym c'Zasie zostala wzniesiona, bowiem wskazujq na 
to niejednakowej grubosci mury, a mianowicie poludniowa 
cz
sc posiada mury nieslychanej grubosci, co szczeg6lniej 
ujawnia si
 we wn
kach okiennych, polnocna, p6zniejsza, 
pochodzi prawdopodobnie, z czasow Kazimierza Wielkiego. 
Wieza ratuszowa to budowa znacznie p6zniejsza, bowiem 
z XVII1 wieku. 
W rynku zwracajq uwag
 dwa domy z podcieniami: 
od strony p61nocnej (w dolnej cz
sci) dom, przypuszczalnie 
z XVIII w. *) na przeciwleglym rogu kamienica z XV W' J 
przez kardynala Zbigniewa Olesnickiego wzniesiona. 
Brama OpatowskiI wzniesiona za Kazimierza Wiel- 
kiego w r. 1362. G6rna cz
sc, renesansowa, dobudowana 
w XVI w. Jest to cz
se muru obronnego okalajqcego niegdys 
cale miasto. 
Dom Dlugosza - jest jednym z najstarszych dom6w 
w Sandomierzu. Wybudowilny w XV w. przez Jana Dlugosza, 
dzis jest w stanie zupelnego opuszczenia. 
Kolegjum Jezuickie - duzy budynek w ogrodzie z pil;k- 
nq attyk
 renesansow
, pochodzi z poczqtku XVII w. We- 
wnqtrz dwupi
trowe piwnice. Z tarasu roztacza si
 pi
kny 
widok na Wisl
 i nizin
. 
Zamek . Kr6lewski - obecnie wi
zienie tuz nad Wisl
. 
Jest to zaledwie jedna cz
sc zamku, wystawionego za Ka- 
zimierza Wielkiego, nast
pnie przerobionego przez Zygmun- 
ta I., i zniszczonego w czasie najazdu szwedzkiego. 
Od r. 1825 miesci si
 tu wi
zienie. 
Ponizej na lewo od zamku widae spichlerz, znacznie 
przer6bkami zeszpecony. Jest to jedna ze starszych budowli. 


*) W maju 1929 r. podcit'nia zawaliJy sit;.
		

/53_0001.djvu

			51 


Z kosciol6w na uwag
 zasluguje pil;kna katedra san- 
domierska w stylu gotyckim, wzniesiona zostala w 1360 r. 
przez Kazimierza Wielkiego. Front zas barokowy z w. XVII. 
Wewnqtrz oharze barokowe z XVIII w. Wielki oltarz 
z XVII w. W prezbiterjum zwracajil uwag
 pil;kne stalle 
z XVII w. zas po lewej stronJe fresk bizantyjski z czas6w 
JagieUy roboty popa, odnowiony w r. 1913 pod kierunkiem 
art. mal. K. Frycza. 
W koncu prawej nawy - kaplica Najswi
tszego Sakra
 
mentu z marmurowym oltarzem i pi
knej roboty cymborjum 
hebanowem inkrustowanem srebrem. 
Z gl6wnej nawy imponuj,!co przedstawiajq si
 barokowe 
organy z kOl1ca XVII stulecia. . 
. Z zakrystji po lewej stronie prowadzi wejscie do skarbca, 
w kt6rym miesci si
 wiele cennych pami'!tek. 
W poblizu katedry stoi pot
zna dzwonica z XVIII w. 
z dzwonem, zwanym "malym Zygmuntem." 
Jednym z najstarszych kosciol6w ceglanych nietylko 
w powiecie ale w calej Polsce, jest kosci61 sw. Jak6ba 
w Sandomierzu. Jest to pi
kny pomnik romanszczyzny 
z XIII w. Poznanie jego pil;kna wymaga wniknil;cia w szcze- 
g6ly. Na wst
pie przykuwa uwag
 przecudny portal, pelen 
ornamentacyj w cegle palonej, dalej pi
kny fryz tego sa- 
mego typu. Wewn
trz, w nawie gt6wnej, zauwazamy pulap 
drewniany, niegdys modrzewiowy. 
W bocznych nawach zwracajq uwagl; dwie kaplice: 
w lewej barokowa z kopulq, peln
 sztukateryj z r. 1600, z na- 
grobkiem fundatorki pierwotneg? kosciola bl. Adelajdy 
z jej szczqtkamij z prawej strony kaplica Matki Boskiej 
R6zal1cowej. Kaplica ta wyrestaurowana w r. 1910 z pi
k- 
nemi szczeg61ami wedluf:! pomyslu art. mal. K. Frycza. 
W koncu tej nawy jest kaplica sw. Jacka. Na scianie 
zauwazamy kilka pomnik6w z XV i XVI w. 
Nazewn'ltrz zwraca uwagl; dzwonnica. Jest ona nieco 
p6zniejsza (okolo XIV w.) ze staremi dzwonami.
		

/54_0001.djvu

			52 


W poblizu kosCi61 8W. Pawla z XVIII w. Wn
tr:ie 
barokowe. Oryginalna ambona oraz ciekawy obraz Narodze
 
nia Chrystusa przywieziony z Wenecji. 
Nazewnqtrz mur6w widzimy kilka wmur()wanych kul 
armatnich z r. 1809 i ostatniej wojny. 
W poblizu bramy Opatowskiej znajduje si
 bardzo stara 
fundacja bo z 1222 r. przez Zegot«; kaszt. krak. ustanowio- 
na: to szpUal i kosci61 sw. Ducha. 
Kosci61 z biegiem czasu ulegl znacznym przer6bkom, 
tak, ze jego pierwotne gotyckie zarysy (szkarpy i okna) mozna 
oglqdac jeszcze w cz
sci od podw6rza. 
Wn
trze kosciola nie przedstawia nic szczeg6lnego. 
W prawej bocznej kaplicy w oltarzu miesci si«; figurka Pana 
Jezusa Milosiernego rzeibiona w drzewie. Figurka ta jest 
bardzo czczona przez Sandomierzan. Pochodzi podobno 
z dawnej kaplicy zamkowej. 
Poza braml} Opatowskq widnieje kompleks zabudowal1 
b. klasztoru benedyktynek z kosciolem 8W. Michala z kOl1ca 
XVII wieku. 
Do 1903 r. byly tu benedyktynki, zas od r. 1904 miesci 
si«; Seminarjum Duchowne. Tu r6wniez znajduje pomieszcze- 
nie Muzeum Diecezjalne i bogata bibljoteka seminarjalna. 
Przed kosciolem zwraca uwag«; barokowa ambon a 
z XVIII w. Kosci61 wewnl}trz odnowiony wedlug pomyslu 
K. frycza. Zwraca uwag
 rzeibiona w drzewie ambona. 
Na wzg6rzu stoi kosci61 SW. J6zefa z zabudowaniami 
klasztornemi reformat6w. Kosci61 i klasztor wzniesione 
zostaly w XVII w. z ruin zamku w Zawichoscie. 
W r. 1809 pozar mocno nadniszczyl kosci61 i zabu- 
dowania klasztorne. Za gl6wnym oltarzem znajdujemy t. zw. 
ch6r zakonny. Tu mieszr.zq si
 antepedja inkrustowane 
sloml}. 
W podziemiach koscielnych pochowane sq zwloki kilku 
znakomitych os6b i zakonnik6w.
		

/55_0001.djvu

			3 


W ostatniej niszy podziemnej znajduje si
 trumna 
ze zwlokami T eresy Izabeli Morsztyn6wny, c6rki wojewody 
sandomierskiego, zmarlej w r 1698. Cialo jej i szaty do- 
skonale zachowane. 
W kilcie zwracajq uwag
 ciala zakonnik6w pochowane 
bez trumien z cegielkami pod glowq. 
Z Wilwoz6w w Sandomierzu zaslugujq na uwag
 "Pisz
 
czele" ze ir6delkiem, zasilajijcem cz
se miasta w smacznij 
wod
, oraz wqw6z Kr610wej Jadwigi, zaslugujqcy na szcze- 
g6lnq uwag
 z racji wyjqtkowej malowniczosci w r6znych 
porach roku. . 
o szczeg61ach zabytkowych Sandomierza dokladnie 
informujij dwa przewodniki: ks. Rokosznego i p. Pietraszew- 
skiego oraz wyczerpane juz dzielo p. t. Monografja San- 
domierza ks. Bulinskiego. 
Siennica koI. gm. Samborzec - dm. 19, mk. 114. 
Sieragi lesn. gm. Polaniec - dm. 1, mk. 30. 
W XVII w. istniala tu wies Sieragi. Tu mial pier
 
wotnie powstac klasztor kamedul6w, kt6ry zalozony zostal 
w Rytwianach. Jan TenczYl1ski woj. krak. nadal t
 wies 
kamedulom. 
Stacja kolejki wqskotorowej Stasz6w
Szczucin. 
Skotniki folw. gm. Samborzec - dm. 3, mk. 45. 
W 1376 r. dziedziczka Skotnik, wdowa po Parkoszu, 
z synem Paszkonem, prowadzi sp6r z klasztorem koprzy
 
wnickim 0 wystawienie mlyna na rz. Koprzywnicy. Obecny 
dw6r z XIII w. przerabiany - posiada w cz
sci charakter 
dawnych dwork6w. Nalezy do Skotnickich. 
Poszczeg6lne cz
sd obszaru noszq nazwy: Zaswi
til, 
Kucharowka, Paidziur6wka, Przedmlynie, Kl;piastka. W po- 
blizu znajduje sil; jeziorko zwane Karasnie. 
Skotniki wies, gm. Samborzec - dm. 65, mk, 422, 
w tem wyzn. mojz. 33. Posiada 3-kl. PubI. Szkol
 Powsz. 
w budynku mur. przyszlej 6-kl. szkoly. 
Wies ta wspominana juz w XIII w. Kosci61 1347 r. 
fundacji Jaroslawa Bogorja Skotnickiego arc. gniein., kt6ry
		

/56_0001.djvu

			54 


sit:; tu urodzil. Kosci61 z cegly, dwunawowy, wsparty na 
jednym szesciobocznym marze (zeszpeconym przez obmu r 
rowanie) nale:iy do rzadkich tego rodzaju budowli. W Za- 
krystji lawaterz z XVIII w. Przez swe nizinne polozenie 
wies ulegala wylewom Wisly. W r. 1813 wylew byl tak 
znaczny, ze woda sil;gala w kosciele przeszlo na metro 
Skotniki Poduchowne wies, gm. Samborzec - dm. 7, 
mk.37. 
Skrzeczow soltys6wka, gm. Osiek. 
Skrzypaczowice folw. gm. toni6w - dm. 4, mk. 114. 
Skrzypa
zowice wies, gm. toni6w - dm. 16, mk. 98. 
W r. 1508 wlasnosc Jana z Luniowa. Liczne wyko-. 
paliska przedhistoryczne z epoki wczesnego neolitu. 
Skwirzowa os. mlyn, gm. toni6w - dm. 1, mk. 11, 
w tem wyzn. mojz. 6. 
Skwirzowa folw. gm. toni6w - dm. 2, mk. 27. 
Skwirzowa albo Skwierzowa wies, gm. toni6w- 
dm. 17, mk. 117. W r. 1510 Sgnerzowa. 
Slabuszowice folw. gm. Lipnik - dm. 10, mk. 201, 
w tem wyzn. mojz. 32. 
Do d6br tych w r. 1871 wchodzily Mil;dzyg6rz, Rogal 
i Zurawniki. 
Slabuszowice wies, gm. Lipnik - dm. 30, mk. 179, 
albo Slaboszowice nad rz. Opat6wkij. .W r. 1578 Siabo- 
dzowice byly wlasnosdil Andrzeja Jakubowskiego. 
Sloptow kol. gm. Lipnik - dm. 12, mk. 66. 
W r. 1885 dobra SIopt6w skladaly sil; ze S. i folw. Malzyn. 
Sloptow wies, gm. Lipnik - dm. 15, mk. 89. 
W XV w. Slepthow wlasnosc tukasza i towienieckiego. 
Slupcza dw6r, gm. Dwikozy - dm. 10, mk. 279, w tem 
3 wyzn. mojz. i 1 ewang. 
Dw6r nowoczesny starannie urzqd,lOny nalezy do 
tempickiego. Znajduje si
 tu rezerwat roslinnosci stepowej. 
Na gruntach dworskich w poblizu toru kolejowego na wzg6- 
rzu stoi krzyz; jest to t. zw. Dziwcza Q6ra. Tu, wedlug
		

/57_0001.djvu

			55 


tradycji miejscowej, tatarzy zabrali w jasyr 300 dziewczqt, 
a nast
pnie pomordowali je. 
Slupcza wies, gm. Dwikozy - dm. 88, mk. 497. 
Posiada 2-k!. Pub!. Szkolc; Powsz., sk
d rozlegly pi
kny 
widok na nizin
 saflsko-wislanskq. Posiada Dom Ludowy, 
Ochotniczq Straz Poza,rnq, mleczarnil; sp6Idzielcz
. 
W polowie XV w. nalezala do tukasza h. Rawa, zwa- 
nego Grot. 
Tu w r. 1863 oddzial frankowskiego poni6s1 kl
sk
 
w walce z moskalami. 
Na gruntach wsi kamieniolom budulcowy i szosowy. 
Smerdyna folw. gm. Jurkowice - dm. 1, mk. 34. 
Nalezal do d6br klimontowskich. W r. 1922 rozpar- 
celowany. 
Smerdyna kol. gm. Jurkowice. Uwzgl
dniona w spi- 
sie wsi Smerdyna. 
Smerdyna wies, gm. Jurkowice - dm. 139, mk. 822. 
Posiada 3
kI. PubI. Szkolc; Powsz., Ochot. Straz Poz. 
W XV w. wies kr6lewska, w r. 1508 cz
se nalezala 
do Gniewosza. W r. 1620 wies t
 dzierzawi Ossolinski. 
We wsi od strony Wiqzownicy stoi krzyz rzeibiony. 
Wyst
puje tu piaskowiec ciosowy. 
Soczowka kol. gm. toni6w -- dm. 2, mk. 12. 
Sosniczany wies, gm. Koprzywnica - dm. 64, mk. 437, 
w tem wyzn. mojz.14. Posiada 1-kI. PubI. Szkol
 Powsz. 
Ochotn. Straz Poz. 
W dokum. z r. 1277, wymieniona w liczbie posiadlosci 
klasztoru koprzywnickiego. W XV wieku nalezy do tegoz 
klasztoru. 
Speranda folw. nad rz. Wisl1), gm. Koprzywnica- 
dm. 2, mk. 36. 
Stara Wies folw. gm. Wisniowa. 
Staszow miasto nad rz. Czarn
 - dm. 719, mk. 8357, 
w tem: 4704 wyzn. mojz. 5 ewang., 16 prawost, 3 bezwyzn.
		

/58_0001.djvu

			56 


Posiada dwie 7-kl. Publ. Szkoly Powsz. ml;sk
 i zeti.- 
sk
. Gimnazjum prywat. P. M. S., 2 koscioly, S
d Pokoju, 
pocztl;, szpital sw. Adama, Ochotn. Straz Poz. pod miastem 
koszary 2 p. p. Leg., stacjf; kolejki wqskotorowej. 
Z zabytk6w na uwag
 zasluguje ratusz murowany 
z wiezfl z k0l1ca XVI wieku. Miasto stosunkowo mlode, bo 
pochodzi z pierwszej polowy XVI wieku, zas sama miesco- 
wosc jest znacznie starsza. 
Od r. 1809 do 1844 Stasz6w byl miastem powiatowem 
w woj. sandomierskiem. 
Pierwotny kosci61 w Staszowie byl drewniany, zostal 
on spalony w czasie najscia tatar6w w r. 1242. 
Obecny murowany kosci61 parafjalny pod wFwaniem 
sw. Bartlomieja, wsparty skarpami, pochodzi z XIV wieku. 
Z lewej strony przylega barokowa kaplica w formie rotundy 
z pierwszej polowy XVII w. Przed kosciolem stoi fiRura 
z kOl1ca XVII w. Dzwonnica wzniesiona w r. 1817. 
Na najwyzszym punkcie Staszowa stoi kosci61 sw. 
Ducha poarjal1ski. Obecny kosci61 pochodzi z r. 1833 jako 
filjalny. Zegar na wiezy koscielnej, przeniesiony w r. 1846 
z wiezy ratuszowej. Na bocznych uliczkach jest kilka dom- 
k6w charakterystycznych. W okoIicy wystf;pujq warstwy 
gipsu i wapienia gruboziarnistego. 
Stawiska kol. gm. Klimont6w. W spisie nie figuruje. 
Sternalice folw. gm. Lipnik - dm. 2, mk. 48. 
Sternalice wies, gm. Lipnik - dm. 26, mk. 144. 
Wies tf; wspomina Dlugosz. Nazwa wsi w r6znych 
dokumentach wieku XVI podawana byla: Strad/nycze, Stra- 
dlicze, Strnadlicze. 
Sternalska Wola ko!. gm. Lipnik. 
Strilczk6w ko!. gm. Klimont6w - dm. 13, mk. 88. 
W XIII w. Strancz/6w W przywiIeju ks. Boleslawa 
dla klasztoru koprzywnickiego z r. 1277, wspomniano, iz 
cz
se wsi kupiIi zakonnicy, cz
sc podarowal im wlasciciel 
Grzegor'l.
		

/59_0001.djvu

			57 


Strochcice wies, gm. Samborzec - dm. 30, mk. 170 
W poblizu Sandomierza. Wspomina t
 wies Dlugosz. 
Stroiki (Struiki) wies, gm. Tursko Wielkie - dm. 18, 
mk. 111, 
Miesci si
 tu obecnie Urzfjd gminy Tursko Wielkie. 
Strzegom wies, gm. Osiek - dm. 198, mk. 1067, w tem 
9 wyzn. mojz. 
Posiada 3-kl. Publ. Szkol
 Powsz. W budowie 6-kl. 
wedlug plan6w M. W. R. i O. P. W polowie XV w. wies 
kr6lewska. Byl tu kosci61 pod wezwaniem sw. Andrzeja 
Apostola. 
Kosci61 tutejszy, zalozony okolo 1404 r., byl parafjal- 
nym do 1600, nast
pnie parafja zostala zlfjczona z par. 
Wiqzownicfj. Obecny kosciolek parafjalny jest jednym 
z najmniejszych w diecezji. 
We wsi jest znaczna liczba kapliczek przydroznych 
w obejsciach gospodarzy. 
Strzegom Majorat kol. gm. Osiek - dm. 36, mk. 175, 
w tem 5 wyzn. mojz. 
Strzegom Poduchowny wies, gm. Osiek - dm. 13, 
mk.57. 
Strzegomek wies, gm. Osiek nie uwzgl. w spisie z r. 1921. 
Strzegomka lesn. gm. Rytwiany - dm. 1, mk. 14. 
Studzianki "A" wies, gm. Lipnik - dm. 6, mk. 39. 
Studzianki "B" kol. gm. Lipnik - dm. 13, mk. 80. 
Sucharzow wies, gm. Dwikozy - dm. 11, mk. 68. 
W XV w. Schuchorzow. Brat Jan, dominikanin, syn 
w6jta, kupil t
 wies i darowal klasztorowi sw. Jakuba. 
Wystf;puje tu warstwa IOssu przeszlo 15 metrowej 
grubosci. 
Suchowola vel Suchawola wies, gm. Osiek - dm. 191, 
mk. 1045. Posiada 2-kI. Pub!. Szkol
 Powsz. 
W r. 1578 wies kr6lewska "Sucha". 
Jest to jedna z dluzszych wsi w powiecie. Znaleziono 
tu narz
dzia krzemienne z epoki kilmiennej.
		

/5_0001.djvu

			W S T 
 P. 


Powiat sandomierski posrada wiel8 mieiscowosci cha- 
rakterystycznych pod wz
l
dem historycznym i krajoznaw- 
czym. 
Ujl;cie przeto w alfabetycznym porz
dku wszystkich 
miejscowosci ulatwi zapewne odszukiwanie takowych, bo- 
wiem eel em moim jest podanie podr
cznych informacyj. 
Uklad miejscowosci jako jednostek zaczerpnqlem ze spisu 
ludnosci w r. 1921, kt6ry jest jedynym obecnie informato- 
rem urz
dowym. 
W podaniu materjalu staralem si
 uwzgl
dnic mozli- 
wie najstarszq dat
, odnoszqcq sil; do danej miejscowosci, 
wskazae zabytki i zwr6cic uwa

 na charakterystyczne 
krajobrazowo okolice. , 
Zr6de!, z kt6rych czerpalem wiadomosci, nie wymie- 
niam ze wz
l
du na popularny charakter pracy, z drugiej 
strony literatura sandomierszczyzny w postad przyczynk6w 
naukowych i popularnych opracowal1 jest dosyc obszerna 
i z r6znych lat, zachodzila przeto w wielu wypadkach po- 
trzeba korekty lub tez uzgodnieti. wskutek r6znorodnych zdal1. 
Inwentaryzowanie szczeg616w, nie uj
tych w literatu- 
r'le, na podstawie bezposrednich obserwacyj i poszukiwal1 
odnosi si
 do roku 1928, dane statystyczne podane na 
podstawie spisu z r. 1921, stan zas organizacji szk61 z roku 
szkolnego 1928/29. 
W koti.cu podaj
 wykaz monograficznych opracowati. 
poszczeg6lnych miejscowosd lub zagadnien w powiecie. 
Niewqtpliwie, iz powiat sandomierski, ze wzgl
du na bo- 
gactwo pod wz
ll;dem zabytkowym, historycznym i 1. p. 
doczeka si
 kiedys oddzielnej monografji.
		

/60_0001.djvu

			58 


Sulislawice os. mlyn, gm. toni6w. - dm. 1. mk. 19, 
w tem wyzn. mojz. 11. 
Sulislawice wies, gm. toni6w - dm. 39, mk. 211. 
Posiada 6-kl. Publ. Szkoll; Powsz., Ochot. Straz. Ogn., 
K61ko RoI. mlecz. sp6ldzielczq, sklep. spoldz. "Bratnia 
Pomoc" . 
W dokum. z XIV w. Su/islawicz, Su/is/awice. Jest to 
jedna ze starszych osad, polC\zona w malowniczej okolicy. 
I?arafja zalozona w XII w. W polowie XV w., dziedzicami 
wsi sq: Jan Lenartowicz i Albert Gorzycenski. 
Stary kosciolek jest ciekawym zabytkiem romanskim 
z polowy XIII w. z przer6bk q okolo 1600 r. pokryty gontem. 
Kosciolek ten jest pod ochronq zabytkowq, obecnie jednak 
w duzem zaniedbaniu. 
Sulislawice znane Sil w calej ziemi sandomierskiej z racji 
cudownego obrazu M. Boskiej, kt6ry wedle akt koscielnych 
miala przywiezc ze wschodu w 1510 r. Dorota Ografina. Jest 
to maly obrazek malowany na drzewie w srebrnych ramach 
obecnie umieszczony w gl6wnym oltarzu nowowzniesionej 
swiqtyni z polowy XIX w. w stylu ostroluku angielskiego. 
W prezbiterjum witraze proj. Frycza. 
Odpusty sciilgajq tu liczne rzesze p q tnik6w z dalekich 
nawet okolic. 
SuIiszow folw. gm. toni6w - dm. 6, mk. 94. 
Byl to folwark rycerski. 
Suliszow lesn. gm. toni6w. 
Suliszow wies, gm. toni6w - dm. 34, mk. 214. 
Wies rycerska z XII w. 
W XV w. wlasnosc Wnorowskiego h. Strzegomia. 
Swojkow folw., gm. Lipnik - dm. 2, mk. 36. 
W r. 1827 nalezy do d6br Wlost6w. 
Swojkow wies gm. Lipnik - dm. 10, mk. 69. 
Wies znana juz w XV wieku. Pami
tna z walk legjo- 
nist6w z moskalami w r. 1915.
		

/61_0001.djvu

			59 


. 


Sworoii wies w poblizu Wisly, gm. Tursko Wlk.- 
dm. 29, mk. 164. 
Wspominana w spisie z r. 1662 jako Swaron. 
SzczegIice folw. gm. Jurkowice - dm. 
, mk. 53. 
Wsklad tych d6br wchodzily niegdys wsie: Wysoka, 
Wolka tasicka, Moszyny. Dziedzicem byl Jak6b Jugoszowski 
h. Habdank. 
Szczeglice wies, gm. Jurkowice - dm. 41, mk. 290. 
Posiada 2-kl. Publ. Szkol
 Powsz. 
W polowie XV w. istnial tu kosci61 par. pod wezw. 
sw. Jerzego, wzniesiony, wedle tradycji, w r. 1328 przez 
Jana Grota h. Rawa. Dzisiejszy kosci61 znacznie przero- 
biony, w kt6rym zachowane zostalo jedynie prezbiterjum. 
Szczeka lesn. gm. Rytwiany - dm. 3, mk. 27. 
Szczeka wies, gm. Rytwiany - dm. 99, mk. 563. 
Posiada 2-kl, Publ. Szkol
 Powsz. W poblizu kaplica 
murowana. 
W polowie XV w. wlasnosc Rytwial1skiego kaszt. kra- 
kowskiego. 
Znaleziono tu narzl;dzia krzemienne z epoki kamiennej. 
Szczytniki wies nad rz. Wisl q , gm. Dwikozy - dm. 38, 
mk. 212. 
Znana juz w polowie XIV w. W poczqtkach w. XVI 
wlasnosc Slupeckiego z Konar. 
Stild w 1809 rozpoczql si
 marsz Sokolnickiego na 
Sandomierz. 
Szewce wies, gm. Samborzec - dm. 38, mk. 197. 
Przy szosie do Koprzywnicy rozlozona na dw6ch poziomach. 
Jest to stara wies, wspominana w dokum. Boleslawa 
WstydIiwego z r. 1277. Opodal przy szosie kapliczka przy- 
drozna ladnej roboty. 
Sztombergi albo Sztambergow wies, gm. Wisniowa- 
dm. 38, mk. 233. 
Szulimow kol. gm. Wisniowa. 
Szwagr6w Maly folw. gm. Tursko W.-dm. 9, mk. 300.
		

/62_0001.djvu

			60 


. 
Folw. ten nalezy do dobr Rytwiany ks. Radziwilla. 
Szymanowice DoIne folw. gm. Jurkow. - dm. 2, mk. 33. 
Szymanowice DoIne wies, gm. Jurkow.-dm. 29, mk. 234. 
Szymanowice Gorne folw. gm. Jurkow. - dm. 1, mk. 15. 
Szymanowice G6rne wies, gm. Jurkowice - dm. 11, 
mk. 80. Znana w XV wieku. 
Sci
gna kol. gm. Wisniowa - dm. 14, mk. 81- 
Smiechowice folw. gm. Samborzec - dm. 2, mk. 55. 
Od r. 1814 wlasnose szpitala 8W. Ducha w Sandomierzu. 
Smiechowice wies, gm. Samborzec dm. 25, mk. 143. 
Sniekozy wies, gm. Klimontow - dm. 22, mk. 175. 
Swiiltniki wies, gm. Obrazow - dm. 127, mk. 653. 
Posiada kaplic
 murowan
, Ochot. Straz Poz., Ajencj
 
Pocztowq. 
Znana juz w XIII w. - W polowie XV w. nadana 
kosciolowi P. Marji w Sandomierzu. Kmiecie byli wolni od 
czynszow, danin i robocizn, bowiem obowi
zkiem ich bylo 
pelnic kolejno dziel1 i noc sluzb
 przy kosciele. 
Utrzymuje si
 podanie, ze pojazd kr610wej Jadwigi 
ugrzqzl w zaspach snieznych w pobIizu wsi Swiqtniki. 
Swiiltniczanie pospieszyli z pomoq, za co obdarowani zo- 
stali przywilejem uwalniaj
cym ich 'od wszelkich danin 
i czynszow. Przywilej ten byl potwierdzany przez nast
p- 
nych krolow. R
kawiczka, ktor
 im wtedy kr610wa oHaro- 
wala, znajduje si
 w skarbcu katedralnym w Sandomierzu. 
Swi.;cica folw. gm. Obrazow - dm. 4, mk. 69, w tem 
7 wyzn. mojz. 
W XVIII w. wlasnose Krzysztofa Skotnickiego, miecz- 
nika pilznenskiego. 
Swi.;cica ko!. gm. Obrazow - dm. 7, mk. 52. 
Swi
cica wies, gm. Obrazow - dm. 35, mk. 224. 
W polowie XV w. wlasnosc Gutha h. Rawa. W r. 1578 
wlasnose Wolskiej i Bystrowskiego. 
Swi.;zyce wies, gm. Koprzywnica - dm. 39, mk. 236. 
Wspominana w dok. z XIII w. Cz
sc wsi nalezala do
		

/63_0001.djvu

			61 


klasztoru koprzywnickiego. Na. obszarze wsi znajduje si
 
jezioro Oloski oraz cz
se pol przyleglych do rz. Koprzy
 
winnki, na kt6rych znajduje si
 kilka irodelek zwanych 
Czyiydla. 
Swiniary Kamien osiedle, gm. toniow - dm. 1, mk. 8. 
Swiniary Nowe kol. f.1m. toniow - dm. 38, mk. 210. 
Swiniary Stare wies, f.1m. toniow - dm. 116, mk. 641, 
w tem 16 wyzn. mojz. 
Posiada \3-kl. Publ. Szkol
 Powsz., Ochot. Straz. Poz. 
W polowie XV w. byly w polowie wJasnosciq Dzika 
h. Doliwa w drugiej zas Machowskiego. Na koncu wsi 
ozdobny krzyz przydrozny. 
Tadysow kol. f.1m. Jurkowice - dm. 6, mk. 32. 
Targos kol. gm. Jurkowice - dm. 3, mk. 15. 
Tarnowka jez. ob. Ostrol
ka. 
Tarnowka kol. f.1m. toniow - dm. 1, mk. 7. 
Tltczynopol folw. w r. 1827 posiadal dm. 15, mk. 32, 
obecnie cef.1iel. gm. Klimont6w spisana Iqcznie z os. 
Klimontow. 
Trojca wies, f.1m. toniow, powstala wskutek obdaro- 
wania gruntami poduchownemi przez rzqd rosyjski uczest
 
nikow w wojnie tureckiej. 
Trzcianka kol. gm. Tursko Wlk. - dm. 26. mk. 158. 
Trzcianka albo Trzcianna Dolna wies, gm. Tursko 
Wlk. - dm. 4, mk. 248, w tem 12 wyzn. mojz. W polowie 
XV w. wlasnosc Kolaczkowskief.1o h. Janina, w r. 1578 w po- 
siadaniu Jana Turskiego. 
Tu znajduje si
 obozowisko tatarskie z XIII w. w formie 
okopu. We wsi ozdobny krzyz przydrozny. 
Trzcianka Gorna wies, gm. Tursko Wlk., spisana 
Iljcznie z T. Dolnlj. 
Trzcianka Las wies, f.1m. Tursko Wielkie. 
Trzebieslawice folw. gm. toniow - dm. 3, mk. 58, 
w tem 3 wyzn. mojz. 
Trzebieslawice wies, gm. t.oniow - dm. 13, mk. 86.
		

/64_0001.djvu

			62 


, Jest to wies rycerska z XII w. Nazwa wskazuje na 
zalozyciela rycerza w osobie Trzebeslawa. 
W xv w. wlasnose Jana Wnorowskiego h. Strzegomia. 
W r. 1508 Jana z toniowa, a w r. 1578 Stanislawa 
T rzebieslawskiego. 
Trzykosy ko!. gm. Koprzywnica - dm. 18, mk. 101, 
w tem 15 wyzn. mojz. 
Trzykosy wies, gm. Koprzywnica - dm. 22, mk. 164. 
Dawniej Krzykosy. W polowie XV w. wlasnose K
pki 
h. Bogorja. 
Trzypiec vel Skrzypiec lesn. gm. Rytwiany-dm. 1, mk. 12. 
Istnieje podanie 0 skarbach zakopanych tu przez Opa
 
liJlskiego. Nazw
 wyprowadzajq od trzech piecow w cegielni, 
ktora tu miala bye. 
Tulkowice kol. gm. Wilczyce - dm. 34. mk. 183, 
w tem 6 wyzn. mojz. . 
Kol. te powstaly na miejscu rozparcelowanego majqtku. 
Tulkowice wies nad rz. Opat6wkq, gm. Wilczyce- 
dm. 12, mk. 62. Wspominana juz w r. 1310, jako nalezqca 
do Toporczykow. 
W XV w. Thylkowicze wlasnose Tylkowskiego h. Topor. 
W r. 1863 znajdowali tu niejednokrotnie schronisko 
powstancy. 
Turska Wola lesn. gm. WiSniowa -patrz Wola Turska. 
Tursko koI. gm. Tursko Wlk. - dm. 1, mk. 24. 
Tursko Male folw. gm. Tursko Wlk. - dm. 4. mk.126, 
w tem 9 wyzn. mojz. 
Nalezy do dobr ks. Radziwilla. 
Tursko Male wies nad rz. Wisl q , gm. Tursko Wlk.- 
dm. p1, mk. 386, w tem 6 wyzn. mojz. 
Posiada 1-kl. Szkol
 Powsz. Jest to starozytna osada. 
W poblizu byl brod przez Wisl
. W polowie XV w. wla- 
snosc Noska i Spytka h. Janina, zas w polowie XVI wieku- 
Jana Turskiego. Byl tu zamek z kapliq, z ktorego nic nie 
pozostalo jedynie figura sw. Michala przed kosciolem 
w Niekrasowie (ob).
		

/65_0001.djvu

			63 


We wsi znajduje sil; oryginalna kapliczka drewniana. 
Tursko Nowe kol. gm. Turslw Wlk. - dm. 8, mk. 61, 
w tern 11 wyzn. mojz. 
Tursko WieIkie gm. Tursko Wlk. - dm. 45, mk. 256. 
Posiada 3
kl. Publ. Szkoll; Powsz., mleczarni
 spol
 
dzielczil. Starozytna osada. 
W r. 1241 Tatarzy po zniszczeniu Sandomierza udali 
sil; na poludnie. Pod wsiq Turskiem w dniu 13 lutego 
zast
pily im znienacka drog
 zast
py malopolskie pod 
wojewodq krakowskim Wlodzimierzem. Rozbici Tatarzy 
pocz
tkowo rozbiegli si
 po lasach s
siednich puszczy 
strzegomskiej, lecz nast
pnie zadali kl
sk
 Polakom. Tu 
zginill mil;dzy innemi walecznie Michal Przedwojowicz, 
a Boleslaw sandomierski uszedl do W
gier a stamtqd do 
Moraw. 
W polowie XV w. Tursko Wlk. jest wlasnosci
 Elzbiety 
i Marka h. Gryf. W 1578 r. wlasciciel Jan Turski, w xvi w. 
kalwini mieli tutaj swoj kosciol. 
W r. 1873 dobra Tursko Wlk. skladaly si
: z folw. 
Tursko Wlk. i Male, Kopaniny, Szwagr6w, Matyaszow, Rud- 
niki i Wola Turska. W tym czasie na obszarze tych dobr 
istnialy: cukrownia, gorzelnia parowa, browar, olejarnia, 
cegielnia, mlyn wodny i magazyn soli. 
Tursko Zagumnie kol. gm. Tursko Wlk. - dm. 1, mk. 23. 
Ublinek folw. gm. Lipnik - dm. 4, mk. 90. 
Ublinek wies, gm. Lipnik - dm 10, mk. 81, dawniej 
Ubnin. 
W polowie XV w. nalezala do Jana i Piotra h. Ostoja. 
Ulanowice folw. gm. Jurkowice - dm. 5, mk. 109, 
w tem wyzn. mojz. 15. 
Stary dwor modrzewiowy w malowniczym w
wozie. 
Jest tu pi
kna odkrywka lupku kambryjskiego z wyrainym 
upadem warstw. 
Ulanowice wies, gm. Jurkowice - dm. 22, mk. 171. 
W XV w. Wlyanowicze, wlasnose szlachty h. Syrokomla,
		

/66_0001.djvu

			64 


nast{;;pnie Ulanowicze, wlasnose Fryderyka i Jana Mozgawa, 
potem Ulanowskich zwanych Tuczkami. 
Usarzow folw. gm. Lipnik - dm. 5, mk. 106. 
Wlasnose Jablonskich. Dwor przypuszczalnie z po
 
czqtku XIX w. 
Usarzow albo Uzarzow wies gm. Lipnik dm. 18, 
mk. 102. 
W dok. z r. 1381 Urzaz6w albo Wrzazow. W polowie 
XV w. wlasn. Zc.wiszy. Posiada Ochotn. Straz. Poz. 
Wagnerowka kol. gm. Jurkowice - dm. 9, mk. 55. 
Walaczowka strumiel1, doplyw Opatowki. Poczqtek 
bierze pod wsii) Romanowkil, wpada pod Slupczi;!. 
Wesolowka wies nad rz. Opatowkq, gm. Lipnik- 
dm. 9, mk. 64. 
W
grce vel W
grzce Panienskie kol. gm.Obrazow- 
dm. 2, mk. 13. 
W
grce Panienskie kol. "A" gm. Obrazow - dm. 19, 
mk. 143, w tern wyzn. mojz. 38. 
W
grce Panienskie wies, gm. Obrazow - dm. 30, 
mk. 204. 
W XIII w. Wangerci, Wangercze. Stanowila uposa- 
zenie klasztoru w Zawichoscie. 
W XV w. wlasnose klasztoru sw. Andrzeja w Krakowie. 
Posiada 1 
kl. Pub!. Szkol
 Powszechni;!. 
W
grce SzIacheckie ko). gm. Klimontow - dm. 10, 
mk.54. 
W
grce Szlacheckie wies, gm. Klimontow - dm. 9, 
mk. 46. -. 
W polowie XV w. wlasnose Nierody h. Ostoja, Kro- 
bieckiego i Kochowskiego h. Nieczuja. W XVI w. wies 
"W
giercze" wlasn. Slupeckich. 
Wiqzownica ko!. gm. Osiek - dm. 30, mk. 154, w tem 
wyzn. mojz. 14. 
Kolonje rozloione na gruncie z parcelacji dobr majo- 
rackich Wiqzownica.- .
		

/67_0001.djvu

			65 


Posiada 2-kl. Publ. Szkol
 Powsz., Ochotn. Straz Poz. 
Obok szkoly kolumna niewiadomego pochodzenia. 
Wiqzownica Duza wies, gm. Osiek - dm. 123, mk. 700, 
w tem wyzn. mojz. 14. 
Posiada 1-kl. Publ. Szkol
 Powsz. 
W XIII w. Wiqzownica, w XV w. Wyazownica. 
Wiqzownica Mala wies, gm. Osiek - dm. 23, mk. 131. 
Znana w pierwszej polowie XIII w. 
W polowie XV w. posiadala kosci61 paraf. drewniany 
pod wezwaniem sw. Michala Archaniola, dzis nieistniejqcy. 
Na miejscu kosciola stoi kaplica murowana. We wsi zacho
 
wany jest teren po dawnym cmentarzu grzebalnym. Obecny 
kosciol postawiony na kraw
dzi wzgorza kol. Wiqzownica 
w r. 1844. Pod wzgl
dem architektonicznym nie przed- 
stawia nic szczegolnego. Oltarze renesansowe. 
Od kosciola wspanialy widok na okolicc;. Plebanja 
murowana w stylu domkow szwajcarskich. 
Wiqzownica os. mlyn. gm. Osiek - dm. 2, mk. 32, 
w tern wyzn. mojz. 16. 
Niegdys staly tu dwa mlyny: krolewski i soltysi. 
Wiilzownica Poduchowna kol. gm. Osiek - dm. 37, 
mk. 174, w tem wyzn. mojz. 5. 
Powstala z parcelacji d6br parafjalnych. 
Wiqzownica Solectwo kol. gm. Osiek - dm. 11, mk. 85. 
Wicentow folw. gm. Obrazow - dm. 2, mk. 31, w tem 
wyzn. mojz. 21. 
Wielogora koI. gm. Samborzec - dm. 11, mk. 74, 
w tem wyzn. mojz. 18. 
Wielogora wies gm. Samborzec - dm. 23, mk. 122. 
Posiada 2
kl. Publ. Szkol
 Powsz. 
W polowie XV w. wlasnosc Olesnickiego h. D
bno. 
Wieprzki folw. gm. Obraz6w - dm. 2, mk. 31, w tern 
wyzn. mojz. 17. 
Wieprzki wies gm. Obraz6w - dm. 12, mk. 77.
		

/68_0001.djvu

			66 


W polowie XV w. wlasnose Mikotaja 	
			

/69_0001.djvu

			67 


strony Czarnq, Koprzywiank
, Sambork
 i Opatowk
. Na tej 
przestrzeni Wisla jest uregulowana i otoczona walami ochron- 
nemi, brzegi posiada nizinne, a tylko w trzech punktach 
ma brzegi strome, dochodzqce do 60 m. a mianowicie: 
pod Winnicq, S,mdomierzem (Pieprzowki) i Zawichostem. 
Spadek Wisly pod Sandomierzem wynosi 28 ctm. na 
kilometr, a szybkose prqdu waha si
 od 0,5 - do 2, 5 m. 
na sekund
, w zaleznosci od stanu wody. 
Roznica mil;dzy najnizszym i najwyzszym poziomem 
wody pod Sandomierzem wynosi okolo 5,5 metra. 
Pod Sandomierzem po wojnie wzniesiono dwa mosty: 
drogowy, dlugosci 483 m. i 0 4 klm. kolejowy, dlugosci 450 m. 
Przystani statkow w obr
bie powiatu jest dwie: w San- 
domierzu i Zawichoscie; przewozow 7: pod Winnicq, Nie- 
kurzq, Dlugol
kq, Gqgolinem, Radowqzem (naprzeciwko Tar- 
nobrzega) Bogorjq i Zawichostem. 
Wisniowa folw. gm. Wisniowa - dm. 6, mk. 96. 
Palac Tarlow z XVIII w. nalezal ostatnio do Orsettiego 
i przez niego restaurowany. Obecnie opuszczony, wskutek 
smierci wlasciciela. W palacu byla kaplica. 
Wisniowa wies, gm. Wisniowa - dm. 114, mk. 607. 
Posiada 1-kI. PubI. Szkol
 Powsz., Urzqd gminy. 
W polowie XV w. wlasnose J. Rytwianskiego. 
Kosci61 murowany pochodzi z kOl1cil XVII w.; parafja 
Z poczqtku XIX w. W kosciele zlozone jest serce Hugona 
KoUiltaja, ktory urodziJ si
 w pobliskich Niecieslawicach. 
W prezbiterjum, po lewej stronie, wmurowana jest czarna 
plyta marmurowa ku pami
ci KoUqtaja. 
Przed kosciolem kolumna niewiadomej daty. W poblizu 
kosciola stawy. Widok malowniczy. 
Wyst
puje tu na powierzchni
 piaskowiec szary. 
W XIX w. istniala kuinica zelaza. 
Wisniowa Poduchowna wies, gm. Wisniowa. 
Wisni6wka lesn. gm. Rytwiany - dm. 1, mk. 20. 
Witold6w wie
, gm. Jurkowice - dm. 6, mk. 30.
		

/6_0001.djvu

			SKROTV UiVWANE W StOWNlKU. 


b. - byly. 
ceg. - cegielnia. 
dm. - dom6w. 
dok. - dokument. 
folw. - folwark. 
gm. - gmina. 
h. - herb. 
kaszt. - kasztelan. 
km. - kilometr. 
kol. - kolonja. 
krak. - krakowski. 
lesn. - lesnicz6wka=gaj6wka. 
mk. - mieszkanc6w. 
mojz. - mojzeszowego. 
os. - osada. 
os. mlyti.. - osada mlYl1ska. 
para£. - parafjalny. 
por. - por6wnaj. 
pow. - powierzchnia. 
pow. - powiat 
rz. - rzeka. 
wlasn. - wlasnose. 
wyzn. - wyznania.
		

/70_0001.djvu

			68 


Witowice folw. gm. Jurkowice - dm. 3, mk. 81, w tem 
wyzn. mojz. 5. 
Witowice wies, gm. Jurkowice - dm. 25, mk. 157. 
Wies rycerska z XII w. Nazwa wskazuje na zalozy- 
cieIa rycerza w osobie Wita. 
Wlost6w folw. gm. Lipnik - dm. 12, mk. 236. 
Pi
kny palac, wlasnosc Karskich, zawieraj
cy wiele 
cennych pami
tek i dziel sztuki. Obok w parku stary dwor 
murowany i pil;kny lamus z wiezyczkami. 
W r.1881 dobra te skladaly si
 z folw. Wlostow, Gaj, 
Pl;slawice, Swojkow, Ruczek i las Skolonowski. 
Na gruntach dworu stoi murowany przytulek dla star- 
c6w fundacji Karskiego z drugiej polowy XIX w. 
Przy szosie pomnik na pami
tk
 pobytu wizytatora 
apostolskiego, p6iniejszego papieza Piusa XI. 
Wlost6w os. fabr. gm. Lipnik - dm. 5, mk. 219. 
Cukrownia akc. tow. 
Wlostow wies, gm. Lipnik - dm. 86, mk. 534. 
Posiada 2-kI. PubI. Szkolt; Powsz. Ochotn. Straz. 
Poz. Jest to starozytna osada. 
Wedlug tradycji kosciol tutejszy ma bye zalozony 
przez Piotra Dunina i ochrzczony w nim zostal Wincenty 
Kadlubek (ur. w r. 1160). 
W polowie XV w. byl tu kosci61 murowany z kamie- 
nia pod wezw. sw. Jana Chrzciciela. Dziedzicami wsi sq: 
Pelka, Jan Zbank i Iwon h. Janina. 
Dzisiejszy kosci61 w stylu romanskim jest ciekawym, 
zabytkiem. Najstarszq cz
sci
 jest prezbiterjum, z ktorego 
do zakrystji wiod
 kamienne odrzwia. Nawa poiniejsza. 
Na froncie stoi czworokqtna wieza. 
Na cmentarzu grzebalnym nowoczesne oryginalne 
mauzoleum Karskich z kaplicq marmurowq i katakumbami 
wewnqtrz. Utrzymuj
ca si
 nazwa pola "Targowisko" wska- 
zuje, ze niegdys tu byte targowisko. S
siedni Opatow 
odebral pierwotne znaczenie tej osadzie.
		

/71_0001.djvu

			69 


Pami
tna z walk legjonistow z moskalami w r. 1915. 
Wnorow folw. gm. toniow - dm. 1, mk. 77. 
Wnor6w wies, gm. toniow - dm. 21, mk. 141. 
W polowie XV w. wies nalezala do Jana Wnorow
 
skiego h. Strzegomia. 
Wojcieszyce kol. "A." i "B." gm. toniow dm. 21, 
mk. 123, w tem wyzn. mojz. 3. 
W ojcieszyce wies, gm. toniow - dm. 8, mk. 61. 
W polowie XV w. byli tu dziedzicami: Jan ze Strze- 
gomi, Piotr ze Strzegomi i Mateusz Hauszlowicz. 
WoIa Konarska wies, gm. Jurkowice - dm. 5, mk. 35. 
Istniala juz w polowie XV w. Pami
tna z walk legjo- 
nistow z moskalilmi w r. 1915. 
W ola Sucha ob. Suchowola. 
Wola Wisniowska albo WoIka wies, gm. Wisniowa- 
dm. 58, mk. 348. 
W r. 1827 posiadala 1 dm. i 5 mk. 
WoIa Pliska ob. Pliskowola. 
Wolica kol. gm. Jurkowice - dm. 11, mk. 71- 
Wolica wies, gm. Jurkowice - dm. 4, mk. 26. 
Wspominana w dok. z XVII w. 
W6Ika Gieraszowska kol. gm. toniow. 
W 6tka Gieraszowska wies, gm. toni6w - dm. 38, 
mk. 251. 
W XVI w. Wola Gieraszowska nalezy do Mikolaja 
Jur kowskiego. 
W 6Ika .taziska wies, gm. Wisniowa - dm. 18, mk. 132. 
W otka Zakrzewska wies, gm. Klimontow-dm. 7, mk. 38. 
Wronia G6ra kol. gm. Osiek - dm. 18, mk. 101. 
Wron6w koI. gm. toniow - dm. 9, mk. 58. 
Wspominana w XV w. 
Wrzochaliny kol. gm. Koprzywnica. 
Wschodnia rz. zw. niekiedy Schodnia przeplywa na 
przestrzeni kilku km. w gminie Polaniec, poczqtek bierze 
w pow. stopnickim. Pod os. Polaniec Iqczy siE; z Czarnq.
		

/72_0001.djvu

			70 


Wygnanow wies, gm. toniow - dm. 5, mk. 24. 
Wymys16w wies, gm. toniow - dm. 5, mk. 38. 
Wymyslow wies, gm. Tursko Wlk. - dm. 14 mk. 84. 
Wysiadl6w os. gm. Wilczyce - dm. 1, mk. 7. 
Wysiadl6w wies gm. Wilczyce - dm. 29, mk. 187. 
Wysoczki Male kol. gm. Jurkowice - dm. 19, mk.139. 
Wysoczki Male wies, gm. Jurkowice-dm. 20, mk. 141, 
Wspomniana w dok. z XVII w. 
Wysokie Duze kol. gm. Jurkowice - dm. 14, mk. 88. 
Wysokie Duze wies, gm. Jurkowice - dm. 35, mk. 246. 
Wysokie Srednie koI. gm. Jurkowice-dm. 21. mk. 148. 
Wysokie Srednie wies, gm. Jurkowice - dm. 6, mk. 37. 
Wszystkie wymienione wsie pochodzq z XV w. jako 
prima, secunda, tertia, quarta albo Mala Wies. 
Wysokie "secunda" byla wlasnoscii) Stanislawa Biszow- 
skiego h. Nieczuja. 
Wysokie "quarta" albo Mala Wies wlasnosc Cedr6w 
h. Gryf. 
Dzisiaj Mala Wies nie nosi nazwy "Wysokie". 
Wysz6wek kol. gm. Jurkowice - dm. 5, mk. 36. 
Zachoinie ko!. gm. Lipnik - dm. 23, mk. 131. 
Zagaje wies, gm. Jurkowice - dm. 5, mk. 35, w tem 
wyzn. mojz. 9. 
Zagorzyce kol. gm. Jurkowice - dm. 7, mk. 41. 
Zag6rzyce wies, gm. Jurkowice - dm. 19, mk. 136. 
Znana w XV wieku. 
Zagrody ko!. gm. Obrazow - dm. 4, mk. 15. 
Kolonje te powstaly na miejscu rozparcelowanego 
majqtku, nalezqcego ostatnio do Bukowil1skich. 
Zagrody wies, gm. Obraz6w - dm. 19, mk. 136. 
Zagumienne kol. gm. Wisniowa :..- dm. 22, mk. 127. 
Zajeziorze kol. gm. Samborzec - dm. 21, mk. 133. 
Zajeziorze Dilbrowa kol. gm. Silmborzec. 
Zajeziorze wies, gm. Samborzec - dm, 32, mk. 193. 
Posiada 1-kl. Pub!. Szkol
 POW5Z.
		

/73_0001.djvu

			71 


W polowie XV w. wlasnosc Tresthki h. Gryf. 
Na obszarze wsi znajdujq si
 jeziora zmijowate pod 
nazwq Pleszcza. 
Zaklady Lesne, gm. Jurkowice - spisano Iqcznie 
z koI. Samotnia. 
Zakrzow kol. gm. Klimontow - dm. 27, mk. 149. 
Zakrzow wies, gm. Klimont6w - dm. 40, mk. 258. 
Wies t
 wspomina Dlugosz. Posiada Ochotn. Straz 
Poz. i czasowo mieszcz
c
 si
 tu jedn
 klas
 szkoly goz- 
Iickiej w budynku gromadzkim. 
Zalesie folw. gm. Dwikozy - dm. 2, mk. 32. 
W r. 1883 folwark ten oddzielony zostal od d6br 
Rzeczyca. 
Zarudzie koI. gm. Koprzywnica - dm. 13, mk. 89. 
Zarzecze wies, nad rz. Koprzywiankq gm. Koprzyw- 
nica - dm. 29, mk. 158. Dawniej Zarzecze Blotniste. 
Wspominana w XV wieku. 
Zarzecze Poduchowne wies, gm. Kopriywnica.- 
dm. 4, mk. 20. 
Zawada wies nad rz. Wislq, gm. Tursko Wielkie- 
dm. 19, mk. 123. 
W poJowie XV' w. dziedzicem byl Jan z Rytwian. 
Istnial tu magazyn soli. Znaleziono tu narz
dzia krze- 
mienne z epoki kamiennej. 
Zawichost miasto, polozone na wynioslym lewym 
brzegu rz. Wisly. - dm. 370, mk. 3014, w tem wyzn. 
mojz. 1445. 
Posiada Magistrat, 7-kI. Publ. Szkol
 Powsz., miesz- 
cz
cq si
 w budynku b. komory celnej, m
sk
 Szkol
 Za- 
wodowq w b. klasztorze, Urz
d pocztowy, posterunek Po- 
licji Panstw.. Ochotn. Straz Poz., aptek
. 
Miasto sklada si
 wybitnie z dwoch cz
sci: starszej 
t. zw. Zawichosta, zamieszkalego przez ludnosc chrzesci- 
jal1skq i p6zniejszej tak zwanego Prosperowa (od Prospera
		

/74_0001.djvu

			72 


Zaluskiego, starosty zawichostkiego) zamieszkalego prze
 
waznie przez ludnosc zydowskC}. Jest to bardzo stara osada. 
Juz w r. 1148 w bulli papieza Eugenjusza 1II wymie- 
niony jest kosciol N. P. Marji w Zawichoscie, ktory z bie
 
giem wiekow ulegal zniszczeniu i znacznym przerobkom- 
to dzisiejszy kosciol farny. W XlII w; przybyly do Zawi- 
chosta klaryski. Pierwszq Ksieniq byla Salomea, siostra 
Boleslawa Wstydliwego. Wkr6tce stanql klasztor pod wezw. 
sw. Jana Chrzciciela. Dzi
ki wzgll;dom dla miasta Bole
 
slawa Wstydliwego, ktory tu dwukrotnie bywal wraz z dwo
 
rem swoim, miasto rozwijalo si
 i wzbogacalo. 
Tu umiera i pochowanC} zostaje matka Boleslawa 
Wstydliwego - Grzymislawa. 
Tatarzy dwukrotnie niszczq Zawichost, co przyczynia 
si
 znow do upadku. 
Klasztor ulegal duzym zniszczeniom przer6bkom, 
w szczegolnosci dzielil losy miasta Zawichosta w czasie 
najazdu szwedzkiego w r. 1657 i 1701. Mimo to jest on 
jednak ciekawym zabytkiem. 
Zamek, ktory stal, gdzie dzis koryto Wisly, przechodzil 
rozne koleje, potem popadl w ruin
, az uchwalil sejmowC} 
w r. 1678 przeznaczony zostal do rozbi6rki, a materjal 
oddano na budow
 kosciola reformatow w Sandomierzu. 
Wyspa zamkowa zniesiona zostala w czasie wielkiego 
wezbrania Wisly w 1813 r., a resztki murow zamku osiadly 
na dno koryta, gdzie dotychczas pozostajq_ 
Do kOJ1ca XVII w. Zawichost byl wlasnosciq klarysek 
krakowskich i nie wolno bylo osiadac si
 tu zydom. Dopiero 
w p6iniej zalozonej, oddzielnej osadzie, w t. zw. Prospe
 
rowie osiadajq gromadnie zydzi. Z osiedleniem si
 ich 
wzmogl si
 handel zbozowy. W r. 1867 miasto zamienione 
zostaje na osad
 z w6jtem na czele. 
W r. 1926 przywrocono Zawichostowi godnosc miejskq 
z burmistrzem i Radq miejskq.
		

/75_0001.djvu

			73 


Jest tutaj kilka starych charakterystyczny	
			

/76_0001.djvu

			74 


Jest to wies rycerska z XII w. Nazwa wskazuje na 
zalo:iyciela rycerza Zbygniewa. 
W polowie XV w. wlasnosc Ossolinskich Olbierzowskich. 
Zbigniewicka Pustka kol. gm. Koprzywnica - dm. 20, 
mk. 141, w tem wyzn. mojz. 15. 
Zbrza Mala nazwa wzg6rza (kraw
dz wyz. sandom.) 
pod Winiarami gm. Dwikozy. 
Zbrza Wielka gm. Dwikozy nazwa wzgorza pod Wi
 
niarami. Znaleziono tu narz
dzia krzemienne. 
Zdan6w folw. gm. Obrazow - dm. 5, mk. 108, w tern 
wyzn. mojz. 6. 
Sejmikowe Ognisko kultury rolnej oraz Zaktad do- 
swiadczall10 - rolniCzy. 
Zdan6w lesn. gm. Obraz6w - dm. 1, mk. 3. 
Zdan6w wies, gm. Obrazow - dm. 13, mk. 104. 
W akcie z r. 1277 wymieniona w liczbie posiadlosci 
klasztoru koprzywnickiego. W r. 1578 jeszcze wlasnosc 
tego klasztoru. · 
Zdzieci folw. gm. Polaniec - dm. 1, mk. 10, w tem 
wyzn. mojz. 5. 
Zdzieci wies, gm. Polaniec - dm. 42, mk. 256. 
W polowie XV w. wlasnosc Rytwial1skiego kaszt. krak. 
W r. 1578 wymieniona jako wies krolewska. 
Znaleziono tu narz
dzia krzemienne z epoki kamiennej. 
Zg6rsko wies, gm. toniow - dm. 14, mk. 108, w tem 
wyzn. rnoj:i. 17. 
Wymieniana w polowie XVII w. 
W r. 1883 folwark zostal rozparcelowany. 
Zimnowoda albo Zirnnawoda wies, gm. Wisniowa- 
dm. 63, mk. 402, w tem wyzn. moj:i. 9. 
Posiada 1-kl. Publ. Szkoll; Powsz. 
W polowie XV w. wies ta miala dwie cz
sci: "Szym- 
nowoda prima" nalezala do tukasza ze Slupczy h. Rawa 
oraz Jana i Jaroszka Ryb6w h. Ostojaj w drugiej cz
sci byl 
dziedzicem Dobieslaw Byszowski h. Nieczuja.
		

/77_0001.djvu

			75 


W r. 1885 folw. Z. oddzielony zostal od d6br Bogorja. 
Zlota folw. gm. Samborzec - dm. 3, mk. 99. 
Dobra Zlota, oddzielone od dobr rzqdowych Sando- 
mierz, w r. 1835 nadane zostaly jako rnajorat gen-lejtnatowi 
Prianisznikowi. 
Na gruntach majqtku, w miejscu zwanern "grodzisko", 
znaleziono osady mieszkalne ludzkie z epoki kamiennej. 
Niezmiernie ciekawe to znalezisko pod wzgl
dem 
archeologicznym okreslono jako kulturfl zlockq. 
Zlota wies, gm. Sarnborzec - dm. 71, rnk. 514, w tem 
wyzn. moji. 14, 
Posiada 2-kl. PubI. Szkol
 Powsz. 
Znana w XIII w. - W XVI w. wlasnosc biskupa kra- 
kowskiego. 
Zr
bin os. mlyn. gm. Polaniec - dm. 1, mk. 20. 
Zr
bin wies gm. Polaniec - dm. 55, mk. 327. 
Posiada 1-kI. Publ. Szkol
 Powsz. 
W XV w. "Zdrzabin" wlasnosc Rytwial1skiego Jana. 
W r. 1621 Jan Tl;czYl1ski wojew. krak. nadal wies 
Zrembice (Zr
bin) wraz z Sieragami klasztorowi kamedu- 
lOw w Rytwianach. 
Znalezion() tu narz
dzie krzemienne z epoki kamiennej. 
Zuk6w folw. gm. Klimontow - dm. 2, mk. 33. 
Folwark wchodzil w sklad d6br Zakrz6w. 
Zuk6w wies, gm. Klimont6w. 
W polowie XV w. wies Z. byla wlasnosciq Andrzeja 
Ossolinskiego h. Top6r. 
Zuk6w wies, gm. Samborzec - dm. dm. 27, mk. 168. 
W polowie XV w. dziedzicilmi wsi byli: Warsius i Jan 
h. Rawa. 
W r. 1578 - wies krolewska. 
Zurawica koI. gm. toni6w - 1, mk. 38. 
Dawniej Zurawice. W r. 1872 folw. Zurawica oddzie- 
Iony od dobr Swiniary. 
Zurawica wies, gm. toni6w - dm. 14, mk. 87. w tern 
wyzn. mojz. 1
.
		

/78_0001.djvu

			76 


W polowie XV w. dziedzicami wsi byli: Stanislaw 
Machowski, h. Habdank, Mikolaj Tylkowski h. Topor i Piotr 
Skotnicki h. Bogorya. 
Zurawica folw. gm. Obrazow - dm. 11. mk. 129. 
Wlasnose SwiezYl1skiego. 
Zurawica wies, gm. Obraz6w - dm. 21, mk. 148. 
Wspominana w XIII w. 
W XV w. ZOl'awicze. W polowie XV w. dziedzicem 
wsi byl Wilhelm h. Godziemha. 
Z rodziny Parkoszow z Zorawicy wywodzil si
 za- 
pewne pierwszy gramatyk polski z XV w. - Jakob Parkosz. 
Zurawniki gm. Lipnik - dm. 8, rnk. 54. 
Nalezala do d6br Gol
biow. 
Zurawniki wies, gm. Lipnik - dm. 11, mk. 68. 
W XVI w. wlasnose Zborowskiego. 
Zyc5 Sarnborzecka wies, gm. Samborzec - dm. 52, 
mk. 282, w tern wyzn. moji. 7. 
U Dlugosza Schycz, Sycz, Szycz. 
Zegota kaszt. krak., zakladajilc szpital sw. Ducha 
w Sandomierzu w r. 1222, przeznaczyl na jego uposazenie 
wies: Zye i inne. 
W polowie XV w. wies ta nalezala w wi
kszej cz
sci 
do Warsza i Jana z Samborca h. Rawa w drugiej mniejszej 
do biskupa krak. 
'lyc5 - strumieti. w gm. Sarnborzec wpada do Wiselki. 
Zyc5 Zlocka ob Zye Samborzecka - dm. 10, mk. 60. 
Zyznow folw. gm. Jurkowice - dm. 1, mk. 20. 
W r. 1827 - 1 dm. 4 mk. 
W okolicy odbywaly si
 walki powstanc6w 1863 r.
		

/79_0001.djvu

			77 


MONOGRAflCZNE OPRACOWANIA W POWIECIE 
SANDOMIERSKIM. 


Jan Gregorowicz - Wiejskie zarysy (wies Swii}tniki) 
Warszawa 1854 - 2 tomy. 
Oskar Kolberg - Lud, jego zwyczaje, spos6b zycia, 
mow a, podania, przyslowia, obrz
dy, gusla, zabawy, piesni. 
muzyka i tance. (Sandomierskie) Warszawa 1865 str. 283. 
Ks. Melchior Bulinski - Monografja miasta Sandomie- 
rza - Warszawa 1878. 
Ks. Wawrzyniec Kuklinski - Miasto prywatne Klimon- 
t6w i jego koscioly. Odbitka z "Kroniki Diecezji Sando- 
mierskiej" Sandomierz 1909 str. 208. 
Ks. Jan Wisniewski - Dekanat sandomierski.- 
Radom 1915 str. 331+111+33. 
Ks. W. Siek-Opis historyczny miasta i parafji Stasz6w, 
Radom 1918 - str. 84. 
Jan Kwiatkowski - Wisla pod Sandomierzem - San- 
domierz 1920. Nakt sandom. Oddz. Polsk. Tow. Krajozn. 
str. 24. 
Jan Samsonowicz - Dzieje geologiczne ziemi sando- 
mierskiej. Nakl. sandom. Oddzialu P. T. K. 1920 - str. 26. 
Ks. Aleksander Bastrzykowski-Monografja historyczna 
parafji Jankowice Koscielne Sandomierskie - NaMad autora, 
Warszawa 1927 - str. 296. 



 ) 

 ... - ..: 
Ii I1U1-- 
"=- 
. 


.
		

/7_0001.djvu

			" " 
OGOLNE WIADOMOSCI 
o POWIECIE. 


Powiat sandomierski przedstawia forml; wydluzonil 
w kierunku z p6lnoco-wschodu na poludnio-zach6d. 
Od wschodu i poludniowo-wschodu oplywa rzeka Wi- 
sla, przyhierajqc z powiatu rz. Czarnij, Koprzywiank
, Sam- 
bork
 i Opat6wk
. 
Obszar powiatu sandomierskiego wynosi 1194 km. 
kwadratowych z 111950 ludnosci. Przecil;tnie na 1 km. 
kw. przypada 93 mieszkaJ1c6w, a zatem srednio zaludniony. 
Silsiedniemi powiatami Sil: janowski (woj. lubelskie), 
tarnobrzeski (woj. lwowskie), mielecki (woj. krakowskie), 
stopnicki, opatowski (woj. kieleckie). 
Miasto Sandomierz polo zone jest prawie na kral1cu 
powiatu w cz
sci p6Inocno-wschodniej, na przeciwleglym 
zas krancu lezy miasto Stasz6w. 
Powiat w calosci przedstawia wyzyn
 (czl;se t. zw. 
Wyzyny Sandomierskiej) przechodzijCil niewiele ponad 200 
m. n. p. m., urozmaiconq dolinami rzeczek, wijwozami, 
wydmnmi i t. p. Wyzyna w trzech punktach dochodzi stro- 
mo do Wi sly, a mianowicie pod Winnicil, Sandomierzem 
(Pieprz6wki) oraz Zawichostem. 
Wzdluz Wi sly w granicach powiatu rozciijga si
 ni- 
zina nadwislanska t. zw. powisle, dochodzilca do 4, 5 km. 
szerokosci 0 og6lnym obszarze okolo 138 km. kw. 
Nizina ta dzieli si
 na szereg mniejszych, jak np.: 
wirmicka, tursko-osiecka, koprzywnicka, skotnicka, dwikozka. ' 
Opr6cz niekt6rych odcink6w Sij one zabezpieczone 
walami ziemnemi od rozlewu wielkich w6d Wisly. 
Powyzej Polal1ca rozciilga si
 nieznaczna dolna cz
se 
(0 pow. okolo 8 km. kw.) wielkiej niziny, zwanej stopnickq,
		

/80_0001.djvu

			..... 


TEGOZ A
 


[f
 W [1 ] I 
IB
P I 
!R
 BZ
O 
1( 1 


""".....r:a. 


1. 'Gips - jego odmiany, wlasnosci i pozytki. 
Warszawa, 1917. Naklad Ksh;garni Polskiej 0,16 gr. 
2. Gr6jec w 500-letniq rocznic
 wyniesienia do 
godnosci miasta-1919. Naklad autora 0,50. 
3. Jeden dziel1 w szkole powszechnej. Notatki ' 
dydaktyczno-wychowawcze.- Warszawa 1921. 
Naklad ksi
garni J. Lisowskiej . . . . . 0,40. 
4. , Siennica na Mazowszu (zarys monograficzny) . 
1923. Naklad autora. Na skladzie Semin. 
. 
naucz. w Siennicy, p. Mil1sk Mazowiecki 0,50. 
5. Najwainiejsze obowiqzki rodzic6w wzgh;dem 
szkoly powszechnej. Warszawa 1928. Nakl. 
Polska Skladnica Pomocy Szkolnych. . . 0,15. 
6. 0 Kronice szkolnej (Wsk
z6wki do prowa- 
dzenia) Sandomierz 1928 wyd. II. Nakl. ksi4;- 
garni "Ognisko". . . . . 0,40. 


Do nabycia w ksi
garni "Ognisko" w Sandomierzu. 


., 


",' 


. 


I,v'ojew6dzl.a i Miej
ka 
Biblioteka Publie	
			

/8_0001.djvu

			6 


dalej rozpOSClera si
 az pod Polaniec niewielka nizina 
winnicka 0 pow. okolo 2, 5 km. kw. nast
pnie tursko
 
osiecka - 36, 5 km. kw., koprzywnicka - 43, 6 km. kw. 
skotnicka - 30, 3 km. kw. sandomierska - 1, 3 km. kw. 
dwikozka od Kamienia Msciowskiego do ujscia Opat6wki 
- 10, 8 km. kw. i od Opat6wki poza Winiary - winiar
 
ska 4 km. kw., wreszcie ponizej Zawichosta znajduje siC; 
w nizinie pastwisko miejskie 0 pow. do 1 km. kw. 
Na terenie tym wyst
pujq jeziorka i lachy wiSlane, 
np. pod Matyaszowem, tl;giem, Skotnikami, Krzcinem, 
Zajeziorzem i t. p. 
P6lnocno-zachodnia cz
sc urozmaicona jest oryginal- 
nemi 0 pionowych w)'sokich scianach jarami wsr6d loss6w, 
kt6re nadajq swoiste pi
tno krajobrazowi sandomierskiemu. 
Niekiedy spotkae mozna, ze cala wies kopie sobie 
piwnice na kartofle w zboczach tych wqwoz6w, np. Ra
 
doszki, Gorzyczany, i t. p. 
W kierunku z p6lnocy na poludnie wystt;pujil wyraine 
r6znice gleby: p61nocna cz
sc od Bogorji, Klimontowa 
i Koprzywnicy posiada gleby urodzajne, IOssowe t. zw. 
sandomierskie; poludniowa zas czt;SC t. j. okolice Osieka, 
Turska, Polanca i Wis
iowej, z wyjiltkiem niziny nadwi- 
slanskiej, posiada gleby lekkie piaszczyste. Tu lotne pia ski 
dajil duze polade nieuzytk6w. np. mit;dzy Osiekiem i Nie- 
krasowem, pod Polal1cem i t. p. 
Powiat jest rolniczy. Zamoznosc mieszkanc6w zale:ina 
jest od jakosci gleby. P61nocne pszenne gleby dajil dobro- 
byt, co wyraznie zauwazyc mozna. 
Rozwini
te jest wil;C sadownictwo, uprawa burak6w 
cukrowych (odbiera cukrownia Wlost6w) i chmielu (Winiary). 
P61nocna cz
sc powiatu, majilc gleby urodzajne, nie 
posiada zupelnie las6w. Na powislu ludnose sadzi wierzby, 
zas na pobrzezu plantacje wikliny w zarzildzie pal1stwowym. 
W poludniowo
zachodniej cz
sci spotykamy wi
ksze lasy 
pal1stwowe (Nadlesnictwo w Dzil;kach) oritz d6br Radzi-
		

/9_0001.djvu

			7 


willowskich (Zarz
d w Rytwianach). Na terenach lossowych 
znajdujemy osobliwosci fIorystyczne. 
, Z mineral6w wystl;pujil: piaskowce, drobno i grubo 
ziarniste, wapienie, gipsy poza tern kwarcyty, ity i gliny. 
Powiat sandomierski wyr6Znia si
 bogactwem wyko- 
palisk archeologicznych w r6znych punktach i z r6znych epok. 
Pod wzglc;dem komunikacyjnym powiat jest ubogi, 
bowiem dr6g bitych jest zaledwie 116 km.; ciilgn
 siC; one 
gl6wnie na odcinkach Sandomierz-Opat6w, Sandomierz-Za- 
wichost, Sandomierz-toni6w na linji Polm1ca i w innych 
punktach. 
Szczeg6lniej wazna jest arterja nadwislal1ska Sando- 
mierz-Polaniec, kt6ra niew
tpliwie doczeka si
 za lat kilka 
pol
czenia szosowego. 
Natomiast d'igi 
runtowe w pewnych porach roku 
(wiosna, jesien) sq wprost nie do przebycia wskutek gli- 
nowo-lossowego gruntu. 
Najblizsza stacja Sandomierz (dawne Nadbrzezie) od- 
legla jest 0 2 km. od miasta. po prawej stronie Wisly 
w powiecie tarnohrzeskim. 
Druga stacja koIejowa to Dwikozy. Poludniowo-za- 
chodnia cz
se powiatu posiada kolejk
 wqsko-torowil na 
linji J
drzej6w Szczucin z przystankami lub stacjami w gra., 
nicach powiatu: Bogorja, Dobra, Stasz6w, Rytwiany, Sieragi.